U tuyến giáp thường được dùng để chỉ một nhân hoặc khối bất thường trong tuyến giáp. Nhân có thể đặc, chứa dịch hoặc hỗn hợp; đa số lành tính và nhiều trường hợp được phát hiện tình cờ khi khám hoặc siêu âm vùng cổ. Dù vậy, một tỷ lệ nhỏ là ung thư, nên cần đánh giá theo hệ thống thay vì đoán qua kích thước hay cảm giác sờ.
U tuyến giáp hình thành do đâu?
Nhân có thể là mô tuyến phát triển khu trú, nang chứa dịch, thay đổi trong bướu đa nhân hoặc viêm tuyến giáp. Một số nhân tự sản xuất hormone và gây cường giáp. Thiếu i-ốt, tuổi, giới, tiền sử gia đình và tiếp xúc bức xạ vùng đầu cổ lúc nhỏ có thể liên quan nguy cơ, nhưng nhiều trường hợp không xác định nguyên nhân.
Tên “u” không đồng nghĩa “ung thư”. Khái niệm lành hay ác chỉ được xác định qua đặc điểm hình ảnh, tế bào học và đôi khi mô bệnh học sau phẫu thuật.
Dấu hiệu thường gặp
Phần lớn nhân nhỏ không gây triệu chứng. Người bệnh có thể tự sờ thấy khối phía trước cổ hoặc bác sĩ phát hiện khi khám. Nhân lớn có thể gây cảm giác vướng, nuốt khó, khó thở khi nằm, khàn tiếng hoặc thấy cổ không cân đối.
Nếu nhân sản xuất nhiều hormone, người bệnh có thể hồi hộp, run tay, sụt cân, nóng bức, ra mồ hôi và khó ngủ. Ngược lại, nhân không hoạt động thường không làm thay đổi hormone. Vì vậy, không có triệu chứng cường hoặc suy giáp vẫn có thể có nhân.
Các dấu hiệu cần khám sớm gồm khối cứng, lớn nhanh, ít di động, khàn tiếng kéo dài, nuốt nghẹn, khó thở hoặc hạch cổ. Những dấu hiệu này không khẳng định ung thư nhưng làm nhu cầu đánh giá tăng.
Bác sĩ đánh giá u tuyến giáp thế nào?
Hỏi bệnh và khám cổ
Bác sĩ hỏi thời gian phát hiện, tốc độ tăng, triệu chứng chèn ép, bệnh tuyến giáp, tiền sử chiếu xạ, ung thư tuyến giáp trong gia đình và thuốc đang dùng. Khám đánh giá kích thước, độ chắc, di động khi nuốt và hạch vùng cổ.
Xét nghiệm TSH
TSH thường là xét nghiệm đầu tiên để xem tuyến giáp hoạt động ra sao. Nếu TSH thấp, bác sĩ có thể cân nhắc xạ hình để xác định nhân có tự sản xuất hormone hay không. Nếu TSH bình thường hoặc cao, đánh giá chủ yếu dựa trên siêu âm và nguy cơ.
Xét nghiệm chức năng không cho biết chắc nhân lành hay ác. Một người có TSH bình thường vẫn cần đánh giá nhân đáng nghi.
Siêu âm tuyến giáp
Siêu âm mô tả vị trí, kích thước, thành phần đặc hay nang, bờ, độ hồi âm, vôi hóa, hình dạng và hạch cổ. Bác sĩ tổng hợp các dấu hiệu để xếp mức nghi ngờ và quyết định theo dõi hay chọc hút.
Không nên hoảng sợ vì một thuật ngữ riêng lẻ trên phiếu. Nguy cơ đến từ tổ hợp đặc điểm và bối cảnh. Siêu âm còn được dùng để so sánh kích thước theo thời gian và hướng dẫn kim sinh thiết.
Chọc hút kim nhỏ
Khi nhân đạt tiêu chí về kích thước và hình ảnh, kim nhỏ được đưa vào dưới hướng dẫn siêu âm để lấy tế bào. Thủ thuật thường nhanh; mẫu được bác sĩ giải phẫu bệnh phân loại lành tính, ác tính, nghi ngờ, không xác định hoặc không đủ.
Kết quả không xác định không đồng nghĩa ung thư. Bác sĩ có thể đề nghị chọc lại, xét nghiệm phân tử trong trường hợp phù hợp, theo dõi hoặc phẫu thuật tùy nguy cơ.
Bên cạnh đó, các bài viết về tuyến giáp và viêm gan B cũng có nhiều thông tin liên quan hữu ích.
U tuyến giáp có nguy hiểm không?
Phần lớn nhân lành tính và không ảnh hưởng tuổi thọ. Nguy cơ chính gồm chèn ép khi nhân lớn, cường giáp nếu nhân tự hoạt động và khả năng ác tính ở một số nhân. Nang có thể to nhanh do chảy máu, gây đau và sưng đột ngột nhưng không mặc nhiên là ung thư.
Kích thước lớn không phải tiêu chí duy nhất; nhân nhỏ vẫn có thể đáng nghi, còn nhân lớn có thể lành. Do đó, không nên chỉ dựa vào số centimet để quyết định mổ.
Khi nào chỉ cần theo dõi?
Nhân có hình ảnh nguy cơ thấp hoặc tế bào học lành tính thường được theo dõi bằng khám và siêu âm theo lịch. Khoảng thời gian phụ thuộc kiểu siêu âm, kích thước, triệu chứng và thay đổi trước đó. Không phải nhân nào cũng cần siêu âm hằng năm suốt đời.
Nếu nhân tăng kích thước đáng kể hoặc xuất hiện đặc điểm mới, bác sĩ có thể chọc hút lại. Sự tăng nhẹ do sai khác phép đo không luôn là tiến triển thật, nên so sánh cần cùng phương pháp và bối cảnh.
Khi nào cần điều trị?
Phẫu thuật được cân nhắc khi kết quả ác tính hoặc nghi ngờ cao, nhân gây khó nuốt khó thở, tăng nhanh, cường giáp khó kiểm soát hoặc bướu ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt. Phạm vi mổ tùy loại tổn thương và nguy cơ.
Nhân tăng hoạt có thể được điều trị bằng thuốc kiểm soát triệu chứng, i-ốt phóng xạ, phẫu thuật hoặc phương án khác theo chuyên khoa. Một số nhân lành tính có thể điều trị bằng kỹ thuật ít xâm lấn tại cơ sở đủ chuyên môn.
Không tự đắp lá, chọc hút nang hoặc uống sản phẩm “tiêu u”. Chúng có thể gây nhiễm trùng, rối loạn hormone hoặc làm chậm chẩn đoán.
Chuẩn bị khi đi khám
Mang theo tất cả kết quả siêu âm cũ, đĩa hình ảnh, xét nghiệm TSH và hồ sơ chọc hút. Ghi lại tốc độ thay đổi, triệu chứng nuốt, thở, giọng nói và tiền sử gia đình. Báo tình trạng mang thai hoặc cho con bú trước các xét nghiệm dùng chất phóng xạ.
Hỏi rõ mức nguy cơ siêu âm, có cần chọc hút không, nếu theo dõi thì bao lâu và dấu hiệu nào phải quay lại sớm. Một kế hoạch rõ giúp tránh vừa bỏ sót vừa làm thủ thuật không cần thiết.
Khi nào cần cấp cứu?
Khối cổ sưng nhanh kèm khó thở, thở rít, nuốt nghẹn hoặc cảm giác bó chặt cần cấp cứu. Sau chọc hút hoặc phẫu thuật, sưng cổ tăng nhanh, chảy máu, khó thở, sốt cao hay đau tăng cũng cần liên hệ cơ sở điều trị ngay.
Tim đập nhanh liên tục kèm đau ngực, khó thở, ngất hoặc lú lẫn ở người có cường giáp phải được xử trí khẩn.
Câu hỏi thường gặp
U tuyến giáp có tự mất không?
Một số nang có thể nhỏ lại, nhưng nhiều nhân tồn tại ổn định. Không dùng việc sờ thấy nhỏ hơn để thay thế lịch theo dõi.
Có phải nhân càng lớn càng dễ ung thư?
Không hoàn toàn. Đặc điểm siêu âm, hạch, tiền sử và tế bào học quan trọng hơn kích thước đơn độc.
TSH bình thường có cần siêu âm không?
Nếu đã sờ thấy khối hoặc phát hiện nhân trên hình ảnh, siêu âm vẫn có thể cần vì TSH chỉ đánh giá chức năng. Nhiều thông tin hữu ích khác đang được chia sẻ tại phongkhamdakhoathudaumot.vn.
Theo dõi đúng thay vì lo lắng
U tuyến giáp phần lớn lành tính, nhưng mỗi nhân cần được phân tầng nguy cơ. TSH cho biết chức năng; siêu âm và chọc hút khi có chỉ định giúp đánh giá cấu trúc. Tuân thủ lịch theo dõi và khám sớm khi khối lớn nhanh, khàn tiếng, khó nuốt hay khó thở là cách quản lý an toàn.
