Viêm gan B là bệnh nhiễm trùng gan do virus HBV gây ra. Bệnh có thể xảy ra cấp tính sau khi mới nhiễm hoặc trở thành mạn tính, kéo dài nhiều năm. Nhiều người không có triệu chứng nhưng virus vẫn có thể gây viêm, xơ gan và ung thư gan. Xét nghiệm là cách xác định tình trạng nhiễm; không thể chẩn đoán chỉ bằng màu da, mức mệt hay men gan.
Viêm gan B lây qua đường nào?
HBV có thể lây khi máu hoặc dịch cơ thể có virus đi vào cơ thể người chưa có miễn dịch. Các đường quan trọng gồm từ mẹ sang con khi sinh, quan hệ tình dục không được bảo vệ, dùng chung kim tiêm và dụng cụ có thể dính máu.
Xăm, xỏ khuyên, làm móng hoặc thủ thuật y tế không bảo đảm vô khuẩn cũng tạo nguy cơ. Không dùng chung dao cạo, bàn chải đánh răng hoặc dụng cụ có khả năng gây trầy xước. Nhân viên y tế cần tuân thủ phòng ngừa phơi nhiễm nghề nghiệp.
Virus không lây qua ôm, bắt tay, ho, hắt hơi, ăn chung bàn hoặc dùng chung nhà vệ sinh trong sinh hoạt thông thường. Người bệnh không cần bị cách ly khỏi gia đình, trường học hay nơi làm việc.
Triệu chứng có thể gặp
Phần lớn người mới nhiễm không có biểu hiện. Khi có, bệnh cấp có thể gây mệt nhiều, chán ăn, buồn nôn, nôn, đau bụng, nước tiểu sẫm, phân nhạt màu và vàng da, vàng mắt. Triệu chứng có thể giống các bệnh viêm gan khác nên cần xét nghiệm xác nhận.
Viêm gan B mạn thường im lặng trong thời gian dài. Khi đã xơ gan, người bệnh có thể phù, bụng to, dễ bầm, ngứa, sụt cơ hoặc lú lẫn. Nôn ra máu, đi ngoài phân đen, lơ mơ, khó thở hoặc đau bụng dữ dội là dấu hiệu cấp cứu.
Nhiễm cấp và mạn khác nhau thế nào?
Nhiễm cấp là giai đoạn đầu sau phơi nhiễm. Nhiều người trưởng thành có thể tự loại bỏ virus, nhưng trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có nguy cơ chuyển sang mạn tính cao hơn. Đây là lý do dự phòng lây từ mẹ sang con và tiêm vaccine sớm đặc biệt quan trọng.
Nhiễm mạn nghĩa là virus tồn tại kéo dài. Không phải ai nhiễm mạn cũng cần uống thuốc ngay, nhưng tất cả cần được đánh giá và theo dõi vì hoạt động virus và mức tổn thương gan có thể thay đổi.
Xét nghiệm viêm gan B gồm gì?
HBsAg thường được dùng để xác định tình trạng có kháng nguyên bề mặt của virus. Anti-HBs cho biết kháng thể bảo vệ, có thể hình thành sau tiêm vaccine hoặc sau khi khỏi nhiễm tự nhiên. Anti-HBc phản ánh từng tiếp xúc với virus và không xuất hiện chỉ vì tiêm vaccine.
Kết quả cần được đọc theo nhóm, không nên diễn giải từng chỉ số riêng. Khi xác định nhiễm, bác sĩ có thể kiểm tra HBeAg, HBV DNA, men gan, bilirubin, tiểu cầu và chức năng tổng hợp của gan. Siêu âm, chỉ số xơ hóa hoặc đo độ đàn hồi giúp đánh giá tổn thương.
Một kết quả dương tính không đồng nghĩa chắc chắn đã xơ gan hoặc ung thư. Ngược lại, men gan bình thường không loại trừ nhiễm mạn. Hãy mang kết quả cũ để bác sĩ xem xu hướng.
Ai nên xét nghiệm?
Phụ nữ mang thai cần được xét nghiệm để lập kế hoạch phòng lây sang con. Người sống cùng nhà hoặc bạn tình của người nhiễm, người từng dùng chung kim tiêm, người có nguy cơ phơi nhiễm máu, người chạy thận, sống chung HIV hoặc có men gan bất thường cũng nên trao đổi với nhân viên y tế.
Người sinh ra hoặc từng sống ở nơi có tỷ lệ viêm gan B cao có thể được khuyến nghị xét nghiệm ngay cả khi khỏe. Xét nghiệm giúp người chưa miễn dịch được tiêm phòng và người nhiễm được theo dõi sớm.
Bạn có thể tham khảo thêm gan nhiễm mỡ có nguy hiểm không và tiểu đường nếu muốn tìm hiểu sâu hơn.
Điều trị viêm gan B
Viêm gan B cấp thường được chăm sóc hỗ trợ và theo dõi biến chứng; không tự mua thuốc kháng virus. Tránh rượu, thuốc và thảo dược có nguy cơ độc gan. Nếu nôn nhiều, mất nước, vàng da tăng hoặc rối loạn ý thức, cần vào viện.
Viêm gan B mạn có thể được điều trị bằng thuốc kháng virus khi đáp ứng tiêu chí dựa trên tải lượng virus, men gan, xơ hóa, tuổi, bệnh đi kèm và yếu tố gia đình. Thuốc có thể ức chế virus, làm chậm xơ gan và giảm nguy cơ ung thư nhưng không phải lúc nào loại bỏ hoàn toàn virus.
Nhiều người cần điều trị dài hạn. Không tự ngừng thuốc khi xét nghiệm tốt vì virus có thể bùng hoạt động và gây viêm gan nặng. Việc đổi thuốc, mang thai hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch phải được trao đổi với bác sĩ.
Phòng lây cho người thân
Vaccine là biện pháp phòng bệnh quan trọng. Người sống cùng và bạn tình nên xét nghiệm để biết đã nhiễm hay có miễn dịch, sau đó tiêm theo khuyến nghị nếu cần. Trẻ sinh từ mẹ nhiễm HBV cần dự phòng sau sinh đúng thời điểm theo chương trình y tế.
Dùng bao cao su cho đến khi bạn tình được xác định có miễn dịch. Che kín vết thương, làm sạch máu đúng cách và không dùng chung đồ có thể dính máu. Người nhiễm không hiến máu, tinh dịch hay tạng khi chưa được cơ sở chuyên môn đánh giá.
Không cần dùng riêng bát đũa và không tránh ôm trẻ. Những biện pháp kỳ thị không phòng lây mà còn làm người bệnh ngại xét nghiệm và điều trị.
Sống khỏe với viêm gan B mạn
Tái khám theo lịch để kiểm tra tải lượng virus, men gan và mức xơ hóa. Người có nguy cơ cần siêu âm hoặc chương trình tầm soát ung thư gan theo chỉ định. Không bỏ theo dõi chỉ vì không có triệu chứng.
Tránh rượu hoặc làm theo mức hạn chế bác sĩ khuyến nghị. Duy trì cân nặng phù hợp, vận động và kiểm soát đái tháo đường, mỡ máu để tránh thêm gan nhiễm mỡ. Hỏi trước khi dùng thuốc giảm đau, vitamin liều cao hay thực phẩm bổ sung.
Thông báo tình trạng HBV cho bác sĩ trước hóa trị, thuốc sinh học, ghép tạng hoặc điều trị ức chế miễn dịch vì virus có thể tái hoạt. Người bệnh vẫn có thể làm việc, học tập và sinh hoạt bình thường khi tuân thủ biện pháp phòng lây.
Khi nào cần khám gấp?
Khám sớm khi vàng da, nước tiểu sẫm, nôn kéo dài, đau bụng tăng, phù hoặc bụng to. Đến cấp cứu nếu lơ mơ, co giật, chảy máu bất thường, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, ngất hoặc khó thở.
Sau phơi nhiễm với máu nghi có HBV, cần liên hệ cơ sở y tế sớm để đánh giá vaccine và dự phòng, không chờ triệu chứng. Phụ nữ mang thai có HBsAg dương tính nên được quản lý chuyên khoa để giảm nguy cơ lây cho trẻ.
Câu hỏi thường gặp
Viêm gan B có chữa khỏi hoàn toàn không?
Nhiễm cấp có thể tự khỏi, đặc biệt ở người lớn. Với nhiễm mạn, thuốc hiện nay chủ yếu kiểm soát virus và giảm biến chứng; khả năng mất hoàn toàn dấu ấn virus chưa cao.
Người nhiễm có kết hôn và sinh con được không?
Có. Bạn tình cần xét nghiệm, tiêm phòng nếu chưa miễn dịch và được tư vấn phòng lây. Thai phụ cần theo dõi và trẻ phải được dự phòng đúng lịch sau sinh.
Men gan bình thường có cần theo dõi không?
Có. Hoạt động virus và xơ hóa có thể thay đổi theo thời gian. Lịch theo dõi được cá thể hóa dựa trên nhiều xét nghiệm. Hãy theo dõi thêm các bài viết hữu ích tại phongkhamdakhoathudaumot.vn.
Quản lý viêm gan B hiệu quả gồm xét nghiệm đúng, theo dõi lâu dài, điều trị khi có chỉ định và bảo vệ người thân bằng vaccine. Không tự dừng thuốc hoặc dùng sản phẩm bổ gan không rõ thành phần.
