Thoát vị đĩa đệm xảy ra khi phần bên trong đĩa đệm nhô hoặc thoát qua lớp bao ngoài, có thể kích thích hay chèn ép rễ thần kinh. Nhiều người có hình ảnh lồi hoặc thoát vị trên phim nhưng không đau, trong khi triệu chứng còn phụ thuộc vị trí và mức chèn ép. Phần lớn trường hợp được điều trị bảo tồn, nhưng một số dấu hiệu thần kinh cần cấp cứu.
Đĩa đệm có vai trò gì?
Đĩa đệm nằm giữa các đốt sống, giúp phân tán lực và tạo độ linh hoạt cho cột sống. Theo tuổi, đĩa mất nước và kém đàn hồi, dễ nứt hoặc phồng. Chấn thương, nâng vật sai tư thế và tải trọng lặp lại có thể góp phần làm tổn thương.
Thoát vị thường gặp ở thắt lưng và cổ. Khi vật liệu đĩa chạm vào rễ thần kinh, người bệnh có thể đau lan, tê hoặc yếu theo vùng thần kinh chi phối. Nếu không chèn thần kinh, thoát vị đôi khi không gây triệu chứng.
Dấu hiệu thoát vị đĩa đệm thắt lưng
Đau thắt lưng có thể lan xuống mông, mặt sau hoặc bên chân, đôi khi tới bàn chân. Cơn đau thần kinh tọa thường tăng khi ho, hắt hơi, rặn hoặc ngồi lâu. Tê, châm chích và yếu chân có thể đi kèm.
Không phải mọi đau lưng lan chân đều do thoát vị. Hẹp ống sống, bệnh khớp háng, bệnh mạch máu và tổn thương cơ cũng có thể gây triệu chứng. Khám thần kinh giúp xác định phân bố đau, phản xạ, sức cơ và cảm giác.
Nếu quan tâm, bạn có thể đọc thêm về gan nhiễm mỡ hoặc rối loạn tiền đình.
Dấu hiệu thoát vị đĩa đệm cổ
Thoát vị vùng cổ có thể gây đau cổ lan vai, cánh tay hoặc bàn tay, kèm tê và yếu. Một số người đau tăng khi xoay hoặc cúi cổ. Nếu tủy sống bị chèn ép, người bệnh có thể vụng về bàn tay, đi không vững, cứng chân hoặc rối loạn tiểu tiện.
| Biểu hiện | Vị trí có thể liên quan | Hành động |
|---|---|---|
| Đau lưng lan xuống chân | Rễ thần kinh thắt lưng | Khám nếu kéo dài hoặc có yếu |
| Đau cổ lan tay, tê ngón | Rễ thần kinh cổ | Đánh giá thần kinh |
| Đi không vững, vụng tay | Có thể chèn ép tủy cổ | Khám khẩn |
| Tê vùng yên ngựa, bí tiểu | Có thể hội chứng chùm đuôi ngựa | Cấp cứu |
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ
Thoái hóa theo tuổi là yếu tố phổ biến. Thừa cân làm tăng tải lên cột sống thắt lưng. Công việc nâng, kéo, xoay người lặp lại, ngồi lâu và ít vận động có thể góp phần. Hút thuốc ảnh hưởng sức khỏe mô và thường đi kèm nguy cơ đau lưng.
Một động tác nâng vật có thể khởi phát đau, nhưng tổn thương thường là kết quả của nhiều yếu tố. Không nên quy mọi trường hợp cho lao động hoặc chỉ dựa vào phim. Hình ảnh phải phù hợp với bên đau và vùng thần kinh bị ảnh hưởng.
Chẩn đoán có luôn cần MRI không?
Bác sĩ hỏi diễn tiến, vị trí đau, tê, yếu, chấn thương, sốt và bệnh nền. Khám sức cơ, cảm giác, phản xạ, dáng đi và nghiệm pháp kéo căng thần kinh thường cung cấp nhiều thông tin. Với đau mới, không có dấu hiệu nguy hiểm, chụp ngay có thể chưa cần thiết.
MRI cho thấy đĩa, dây chằng, rễ và tủy, thường được chỉ định khi có thiếu hụt thần kinh, nghi bệnh nghiêm trọng, triệu chứng kéo dài hoặc chuẩn bị can thiệp. X-quang không nhìn rõ đĩa nhưng giúp đánh giá xương. Điện cơ được dùng trong một số trường hợp để xác định tổn thương thần kinh.
Điều trị bảo tồn
Phần lớn người bệnh được khuyến khích duy trì hoạt động nhẹ trong khả năng thay vì nằm bất động kéo dài. Có thể điều chỉnh công việc, tránh nâng nặng tạm thời và tăng vận động dần. Vật lý trị liệu tập trung vào tư thế, sức mạnh cơ thân và vận động an toàn.
Thuốc giảm đau hoặc chống viêm chỉ nên dùng theo tư vấn vì có nguy cơ với dạ dày, thận, tim và thuốc đang dùng. Không tự phối hợp nhiều hoạt chất. Tiêm quanh rễ hoặc ngoài màng cứng có thể được cân nhắc ở một số người, nhưng không chữa nguyên nhân cho tất cả và có rủi ro riêng.
Kéo giãn, nắn chỉnh hoặc xoa bóp mạnh không phù hợp khi có yếu tiến triển, chèn tủy, loãng xương hoặc chấn thương. Người bệnh nên được khám trước khi thực hiện thủ thuật cột sống.
Khi nào cân nhắc phẫu thuật?
Phẫu thuật có thể được thảo luận khi đau rễ nghiêm trọng kéo dài dù đã điều trị phù hợp, yếu cơ đáng kể hoặc chèn ép tủy. Phẫu thuật lấy phần đĩa thoát vị nhằm giải phóng rễ; một số trường hợp cần kỹ thuật khác tùy vị trí và độ vững cột sống.
Quyết định dựa trên triệu chứng, khám, hình ảnh, sức khỏe và mục tiêu người bệnh. Phim có thoát vị không tự đồng nghĩa phải mổ. Người bệnh nên hỏi khả năng cải thiện đau, nguy cơ, thời gian hồi phục và lựa chọn không phẫu thuật.
Dấu hiệu cần cấp cứu
Bí tiểu, tiểu không tự chủ, mất kiểm soát đại tiện, tê vùng quanh hậu môn hoặc bộ phận sinh dục và yếu hai chân có thể là hội chứng chùm đuôi ngựa. Đây là cấp cứu ngoại khoa, cần đến bệnh viện ngay.
Yếu tay hoặc chân tiến triển nhanh, đi không vững rõ, mất khéo léo bàn tay hoặc khó thở cũng cần khám khẩn. Đau lưng kèm sốt, sụt cân, tiền sử ung thư, suy giảm miễn dịch hoặc chấn thương mạnh cần được đánh giá để loại trừ nhiễm trùng, u hay gãy xương.
Phòng tái phát
Duy trì vận động, tăng sức mạnh cơ thân và kiểm soát cân nặng giúp bảo vệ lưng. Khi nâng vật, giữ vật gần cơ thể, dùng lực chân và tránh vừa cúi vừa xoay. Thay đổi tư thế nếu phải ngồi lâu và sắp xếp bàn ghế phù hợp.
Ngừng hút thuốc có lợi cho sức khỏe tổng thể. Sau đợt đau, trở lại hoạt động theo từng bước và làm bài tập đã được hướng dẫn. Không cần tránh mọi vận động vì sợ đĩa đệm tiếp tục thoát vị; bất động kéo dài có thể làm cơ yếu hơn.
Nếu công việc đòi hỏi nâng nặng, nên trao đổi về thời điểm trở lại và kỹ thuật phù hợp để tránh tái phát. Nếu cần thêm thông tin, bạn có thể tham khảo tại phòng khám Thủ Dầu Một.
Kết luận
Thoát vị đĩa đệm có thể gây đau cổ hoặc lưng lan xuống tay chân, tê và yếu khi chèn rễ thần kinh. Chẩn đoán dựa trên triệu chứng, khám và hình ảnh khi cần. Phần lớn trường hợp bắt đầu bằng điều trị bảo tồn và vận động phù hợp. Bí tiểu, tê vùng yên ngựa, mất kiểm soát đại tiện hoặc yếu tiến triển là dấu hiệu phải cấp cứu.
