Viêm họng hạt là cách gọi thường dùng khi thành sau họng có các nang lympho nổi rõ do niêm mạc bị kích thích hoặc viêm kéo dài. Người bệnh thường cảm thấy vướng, ngứa họng, hay hắng giọng, ho khan hoặc có đờm. Các hạt không phải ung thư và không phải lúc nào cũng cần đốt; điều quan trọng là tìm yếu tố duy trì viêm như chảy dịch mũi sau, trào ngược, khói thuốc hoặc nhiễm trùng tái diễn.
Vì sao thành họng xuất hiện các hạt?
Niêm mạc họng chứa mô lympho tham gia bảo vệ đường hô hấp. Khi tiếp xúc lặp lại với vi khuẩn, virus, dịch mũi, acid hoặc chất kích thích, mô này có thể phì đại thành các nốt nhỏ. Hình ảnh hạt chỉ là một phần của khám, không tự nói lên nguyên nhân.
Khái niệm viêm họng hạt thường liên quan viêm họng mạn. Tuy nhiên, cảm giác vướng họng cũng có thể do khô niêm mạc, căng cơ, bệnh tuyến giáp, tổn thương thanh quản hoặc vấn đề khác. Không nên tự chẩn đoán chỉ bằng soi gương.
Triệu chứng thường gặp
Người bệnh có thể bị ngứa, khô hoặc rát họng, cảm giác có dị vật, muốn hắng giọng liên tục, ho khan và đờm dính. Giọng có thể khàn, nhất là khi nói nhiều. Triệu chứng đôi khi nặng vào buổi sáng, sau khi nằm, ở phòng điều hòa hoặc khi tiếp xúc khói bụi.
Đau họng dữ dội và sốt cao không phải biểu hiện điển hình của tình trạng mạn đơn thuần. Nếu xuất hiện, cần xem xét nhiễm trùng cấp, áp xe hoặc bệnh khác. Hạt ở họng không giải thích mọi triệu chứng tai mũi họng.
Nguyên nhân và yếu tố duy trì
Chảy dịch mũi sau
Viêm mũi dị ứng, viêm xoang hoặc nghẹt mũi khiến dịch chảy xuống họng và người bệnh phải hắng giọng. Thở bằng miệng do nghẹt mũi còn làm niêm mạc khô. Nếu chỉ điều trị họng mà không kiểm soát mũi xoang, triệu chứng dễ tái diễn.
Trào ngược lên họng
Dịch dạ dày có thể lên vùng họng và thanh quản, gây khàn tiếng, ho, hắng giọng, nhiều nhầy hoặc cảm giác vướng. Một số người không có ợ nóng nên tình trạng còn được gọi là trào ngược thầm lặng. Tuy nhiên, không phải mọi viêm họng mạn đều do trào ngược.
Khói thuốc và môi trường
Khói thuốc, bụi, hóa chất, không khí khô và sử dụng giọng quá mức có thể làm niêm mạc kích ứng. Thuốc lá điện tử cũng không vô hại với đường hô hấp. Uống rượu và thiếu nước có thể làm khô họng hơn.
Nhiễm trùng và sức khỏe răng miệng
Viêm amidan, nhiễm trùng hô hấp lặp lại và bệnh răng lợi có thể duy trì kích thích. Phần lớn viêm họng cấp do virus, nên kháng sinh không phải lựa chọn tự động. Chỉ dùng kháng sinh khi bác sĩ xác định hoặc nghi ngờ phù hợp.
Viêm họng hạt có lây không?
Bản thân tình trạng hạt mạn tính không phải bệnh lây. Nếu người bệnh đang có nhiễm virus hoặc vi khuẩn cấp, tác nhân đó có thể lây qua giọt bắn hoặc tiếp xúc. Rửa tay, che miệng khi ho và tránh dùng chung vật dụng cá nhân giúp giảm lây trong đợt cấp.
Chẩn đoán như thế nào?
Bác sĩ tai mũi họng hỏi thời gian triệu chứng, dị ứng, nghẹt mũi, ợ chua, nghề nghiệp, hút thuốc và thuốc đang dùng. Khám mũi, miệng, amidan, họng và hạch cổ giúp xác định nguồn kích thích.
Nội soi mũi họng có thể được chỉ định khi khàn tiếng, vướng kéo dài, nghi chảy dịch sau hoặc cần quan sát thanh quản. Xét nghiệm nhiễm trùng, đánh giá dị ứng, trào ngược hay hình ảnh chỉ thực hiện theo biểu hiện, không cần cho mọi người.
Điều trị viêm họng hạt
Ngoài ra, nội dung về u tuyến giáp và dấu hiệu thoát vị đĩa đệm cũng có liên quan đến vấn đề này.
Giảm kích thích và giữ ẩm
Uống đủ nước theo nhu cầu, tránh khói thuốc, giữ độ ẩm phù hợp và nghỉ giọng giúp niêm mạc hồi phục. Súc họng bằng dung dịch phù hợp có thể làm dịu nhưng không nên dùng hỗn hợp quá đậm hoặc hóa chất gây bỏng.
Không hắng giọng mạnh liên tục vì động tác này làm dây thanh và niêm mạc cọ xát thêm. Khi buồn hắng, thử nuốt, nhấp nước hoặc ho nhẹ có kiểm soát.
Điều trị nguyên nhân mũi xoang
Người có dị ứng hoặc viêm mũi cần kế hoạch kiểm soát phù hợp. Rửa mũi đúng cách bằng dung dịch an toàn có thể hữu ích, nhưng dụng cụ phải sạch và nước pha phải đạt yêu cầu. Thuốc xịt cần dùng đúng kỹ thuật, không tự lạm dụng thuốc co mạch.
Kiểm soát trào ngược nếu có
Ăn lượng vừa, tránh nằm trong khoảng ba giờ sau bữa tối và giảm món thực sự kích phát triệu chứng. Nếu thừa cân, giảm cân phù hợp có thể hỗ trợ. Không tự dùng thuốc giảm acid kéo dài khi chưa được đánh giá.
Thuốc và thủ thuật
Thuốc phụ thuộc nguyên nhân: dị ứng, nhiễm trùng, trào ngược hoặc ho. Không có một đơn chung cho mọi viêm họng hạt. Kháng sinh không điều trị được virus hay kích ứng mạn.
Đốt hoặc can thiệp các hạt chỉ được cân nhắc ở trường hợp chọn lọc sau khi kiểm soát nguyên nhân. Thủ thuật không xử lý dị ứng, dịch mũi sau hay trào ngược nên hạt có thể tái xuất hiện. Can thiệp không đúng có thể gây đau, sẹo hoặc khô họng.
Chăm sóc tại nhà và phòng tái phát
- Tránh hút thuốc và khói thuốc thụ động.
- Uống nước đều, hạn chế rượu và thức uống làm khô họng.
- Điều trị nghẹt mũi để giảm thở miệng.
- Vệ sinh răng miệng, xử lý bệnh răng lợi.
- Đeo bảo hộ khi làm việc trong môi trường bụi hoặc hóa chất.
- Không la hét hoặc nói liên tục khi giọng đang khàn.
- Theo dõi món ăn và thời điểm nếu nghi trào ngược.
Khi nào cần đi khám?
Nên khám tai mũi họng khi triệu chứng kéo dài, tái diễn, ảnh hưởng giấc ngủ hoặc giọng nói. Khàn tiếng hơn vài tuần, đau một bên, nuốt đau, nuốt nghẹn, hạch cổ, sụt cân hoặc ho ra máu cần đánh giá sớm, đặc biệt ở người hút thuốc.
Đến cấp cứu nếu khó thở, thở rít, không nuốt được nước bọt, chảy dãi, sưng cổ tăng nhanh, há miệng khó hoặc sốt cao kèm tình trạng xấu. Đây có thể là tắc nghẽn đường thở hoặc nhiễm trùng sâu.
Câu hỏi thường gặp
Viêm họng hạt có tự khỏi không?
Triệu chứng có thể giảm khi loại bỏ nguyên nhân kích thích. Nếu dị ứng, trào ngược hoặc khói thuốc vẫn còn, bệnh dễ dai dẳng.
Có cần đốt hạt không?
Không phải ai cũng cần. Thủ thuật chỉ xử lý mô tại chỗ và phải được bác sĩ cân nhắc sau khi đánh giá nguyên nhân.
Có nên dùng kháng sinh?
Chỉ dùng khi có chỉ định cho nhiễm khuẩn phù hợp. Tự dùng làm tăng tác dụng phụ và kháng thuốc nhưng không cải thiện nguyên nhân mạn tính. Thông tin tham khảo thêm có tại phòng khám Thủ Dầu Một.
Điều trị viêm họng hạt hiệu quả tập trung vào nguyên nhân hơn là chỉ loại bỏ các hạt nhìn thấy. Khám tai mũi họng giúp phát hiện chảy dịch mũi sau, trào ngược và các dấu hiệu cảnh báo cần xử trí sớm.
