Cúm A là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp do virus cúm nhóm A gây ra. Bệnh lây từ người sang người, thường khởi phát đột ngột với sốt, ho, đau đầu, đau mỏi cơ và mệt nhiều. Phần lớn người khỏe mạnh hồi phục sau vài ngày đến khoảng một tuần, nhưng ho và mệt có thể kéo dài hơn. Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền có nguy cơ biến chứng cao hơn.
Cúm A lây truyền như thế nào?
Virus được phát tán khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc thở ở khoảng cách gần. Người khác có thể hít phải các hạt chứa virus hoặc chạm vào bề mặt nhiễm virus rồi đưa tay lên mắt, mũi, miệng. Không gian kín, đông người và thông khí kém tạo điều kiện lây lan.
Người mắc cúm có thể lây từ trước khi nhận ra triệu chứng và trong những ngày đầu của bệnh. Trẻ nhỏ hoặc người suy giảm miễn dịch có thể thải virus lâu hơn. Vì vậy, không nên đợi đến khi sốt cao mới thực hiện biện pháp hạn chế lây.
Cúm A không đồng nghĩa với cúm gia cầm. Nhiều chủng cúm A lưu hành theo mùa ở người, trong khi một số chủng có nguồn gốc động vật và được cơ quan y tế giám sát riêng. Chẩn đoán tên chủng cần xét nghiệm chuyên môn, không thể suy đoán từ mức độ sốt.
Dấu hiệu thường gặp
Cúm thường khởi phát nhanh hơn cảm lạnh thông thường. Người bệnh có thể đang sinh hoạt bình thường rồi xuất hiện nhiều triệu chứng trong vài giờ:
- Sốt hoặc cảm giác sốt, rét run; một số người không sốt.
- Ho, thường là ho khan, đau hoặc rát họng.
- Đau đầu, đau mỏi cơ và khớp.
- Mệt mỏi, suy nhược rõ.
- Nghẹt mũi hoặc chảy nước mũi.
- Trẻ em đôi khi có buồn nôn, nôn hoặc tiêu chảy.
Triệu chứng cúm có thể giống COVID-19 và các nhiễm trùng hô hấp khác. Chỉ dựa vào biểu hiện không phải lúc nào cũng phân biệt được. Xét nghiệm được cân nhắc theo thời điểm bệnh, nguy cơ và mục đích điều trị hoặc kiểm soát lây nhiễm.
Ai dễ bị cúm nặng?
Biến chứng có thể xảy ra ở bất kỳ ai nhưng nguy cơ cao hơn ở trẻ nhỏ, đặc biệt trẻ rất nhỏ; người lớn tuổi; phụ nữ đang mang thai hoặc mới sinh; người suy giảm miễn dịch và người sống tại cơ sở chăm sóc tập trung.
Người mắc hen, bệnh phổi mạn, tim mạch, đái tháo đường, bệnh thận, gan, thần kinh hoặc rối loạn chuyển hóa cũng cần thận trọng. Béo phì nặng và việc dùng thuốc ức chế miễn dịch có thể làm nguy cơ tăng. Nếu thuộc nhóm này và có triệu chứng giống cúm, nên liên hệ cơ sở y tế sớm thay vì đợi bệnh nặng.
Cúm A có thể gây biến chứng gì?
Viêm phổi là biến chứng nghiêm trọng, có thể do virus cúm hoặc bội nhiễm vi khuẩn. Cúm cũng có thể làm nặng hen, bệnh phổi tắc nghẽn, suy tim hoặc đái tháo đường. Một số trường hợp gặp viêm tai, viêm xoang, mất nước; hiếm hơn là viêm cơ, tổn thương thần kinh hoặc viêm cơ tim.
Dấu hiệu “đỡ rồi nặng lại” cần được chú ý. Sốt hoặc ho đã giảm nhưng quay lại, kèm khó thở, đau ngực hoặc suy kiệt có thể gợi ý biến chứng. Không tự dùng kháng sinh vì kháng sinh không tiêu diệt virus cúm và chỉ được bác sĩ chỉ định khi có lý do nghi nhiễm khuẩn.
Chăm sóc tại nhà khi bệnh nhẹ
Người khỏe mạnh có triệu chứng nhẹ thường có thể nghỉ ngơi, uống đủ dịch và theo dõi. Nước tiểu ít, khô miệng hoặc chóng mặt có thể là dấu hiệu thiếu nước. Nên ăn thức ăn dễ chịu, chia nhỏ bữa nếu chán ăn và ngủ đủ.
Thuốc giảm sốt, giảm đau cần được dùng đúng đối tượng và theo hướng dẫn trên nhãn hoặc của nhân viên y tế. Không phối hợp nhiều sản phẩm cảm cúm vì chúng có thể chứa trùng hoạt chất. Trẻ em và thanh thiếu niên bị cúm không nên tự dùng aspirin do nguy cơ biến chứng hiếm nhưng nghiêm trọng. Người mang thai, có bệnh gan, thận, đang dùng thuốc chống đông hoặc thuốc khác nên hỏi chuyên môn trước khi dùng.
Thuốc kháng virus là thuốc kê đơn, có lợi nhất trong một số trường hợp khi được dùng sớm. Người thuộc nhóm nguy cơ cao, bệnh nặng hoặc diễn tiến xấu cần liên hệ bác sĩ sớm để được đánh giá; không tự mua hoặc dùng đơn thuốc cũ.
Cách hạn chế lây cho người khác
Khi đang sốt hoặc mệt, nên ở nhà, tránh tiếp xúc gần và không dùng chung đồ cá nhân. Che miệng mũi bằng khăn giấy hoặc khuỷu tay khi ho, hắt hơi; bỏ khăn đúng cách và rửa tay. Đeo khẩu trang khi phải ở gần người khác, tăng thông khí phòng và làm sạch bề mặt hay chạm giúp giảm lây.
Không thăm người cao tuổi, trẻ sơ sinh hoặc người suy giảm miễn dịch khi đang có triệu chứng. Thời điểm quay lại làm việc hoặc trường học nên dựa vào tình trạng sức khỏe, quy định nơi học tập và hướng dẫn y tế địa phương.
Khi nào cần khám hoặc cấp cứu?
Nên liên hệ bác sĩ sớm nếu người bệnh thuộc nhóm nguy cơ cao, sốt kéo dài, triệu chứng không cải thiện, ăn uống kém, bệnh nền nặng lên hoặc triệu chứng đã giảm rồi tái phát. Trẻ sơ sinh có sốt cần được đánh giá y tế kịp thời.
Dấu hiệu cấp cứu ở người lớn
- Khó thở, thở hụt hơi hoặc tím tái.
- Đau hoặc tức ngực, đau bụng dai dẳng.
- Lú lẫn, khó đánh thức, co giật hoặc chóng mặt kéo dài.
- Không tiểu, mất nước rõ, yếu đến mức đi không vững.
- Sốt hoặc ho cải thiện rồi quay lại và nặng hơn.
Dấu hiệu cấp cứu ở trẻ em
Thở nhanh, khó thở, rút lõm lồng ngực, môi hoặc mặt tím, co giật, li bì, không tương tác, đau cơ nặng hoặc mất nước cần được xử trí ngay. Trẻ không tiểu nhiều giờ, không có nước mắt khi khóc hoặc không uống được cũng là dấu hiệu nguy hiểm.
Phòng ngừa cúm A
Tiêm vaccine cúm hằng năm là biện pháp quan trọng để giảm nguy cơ mắc và bệnh nặng. Thành phần vaccine được cập nhật theo các chủng dự kiến lưu hành, nên việc đã tiêm năm trước không thay thế hoàn toàn cho mùa hiện tại. Thời điểm và loại vaccine phù hợp cần theo chương trình tiêm chủng và tư vấn cho từng đối tượng.
Rửa tay, che khi ho hắt hơi, tránh chạm mặt bằng tay chưa sạch, giữ phòng thông thoáng và hạn chế tiếp xúc khi có bệnh cũng giúp bảo vệ cộng đồng. Người có triệu chứng nên chủ động nghỉ và theo dõi thay vì cố đi làm trong không gian đông người.
Thông tin về đau dạ dày và triệu chứng sốt xuất huyết cũng sẽ giúp bạn chủ động hơn trong việc theo dõi sức khỏe.
Câu hỏi thường gặp
Cúm A có cần dùng kháng sinh không?
Không dùng kháng sinh để điều trị virus cúm. Bác sĩ chỉ cân nhắc kháng sinh khi có nhiễm khuẩn kèm theo. Tự dùng có thể gây tác dụng phụ và kháng thuốc.
Test âm tính có chắc chắn không mắc cúm?
Không phải xét nghiệm nào cũng phát hiện được mọi trường hợp. Kết quả phụ thuộc loại test, thời điểm và cách lấy mẫu. Bác sĩ có thể dựa thêm vào triệu chứng và tình hình dịch tễ.
Mắc cúm rồi có bị lại không?
Có thể. Nhiều chủng virus cúm lưu hành và miễn dịch có thể giảm theo thời gian. Phòng bệnh vẫn cần được duy trì sau khi hồi phục. Mọi thắc mắc liên quan, bạn có thể tìm đọc thêm tại phòng khám đa khoa.
Theo dõi đúng để phục hồi an toàn
Cúm A thường tự giới hạn ở người khỏe mạnh nhưng không nên xem nhẹ ở nhóm nguy cơ cao. Nghỉ ngơi, uống đủ dịch, hạn chế lây và nhận biết sớm dấu hiệu khó thở, đau ngực, mất nước hoặc lơ mơ giúp giảm nguy cơ. Khi bệnh diễn tiến bất thường, hãy tìm chăm sóc y tế thay vì tự phối hợp nhiều thuốc tại nhà.
