Acid uric là sản phẩm tạo ra khi cơ thể phân giải purine, một chất có trong tế bào và nhiều thực phẩm. Phần lớn được hòa tan trong máu, lọc qua thận và thải ra nước tiểu. Nồng độ cao kéo dài có thể tạo tinh thể urate liên quan gout hoặc sỏi, nhưng một kết quả tăng không đồng nghĩa chắc chắn người đó mắc bệnh và cần uống thuốc ngay.
Xét nghiệm acid uric dùng để làm gì?
Xét nghiệm máu có thể hỗ trợ đánh giá người đau khớp nghi gout, theo dõi điều trị hạ urate hoặc tìm nguyên nhân sỏi tiết niệu. Trong một số trường hợp, acid uric nước tiểu được đo để xem lượng bài tiết và hỗ trợ đánh giá nguy cơ tạo sỏi.
Kết quả phải được so với khoảng tham chiếu của phòng xét nghiệm vì phương pháp và đơn vị có thể khác. Tuổi, giới, bệnh thận, thuốc, chế độ ăn và thời điểm lấy mẫu đều ảnh hưởng. Không nên so một con số của mình với người khác mà bỏ qua bối cảnh.
Acid uric cao có phải là gout?
Không. Tăng urate máu là yếu tố nền của gout, nhưng nhiều người không bao giờ hình thành cơn viêm khớp. Gout xảy ra khi tinh thể urate lắng đọng và kích hoạt viêm. Ngược lại, trong cơn gout cấp, mức máu đôi khi không cao rõ.
Chẩn đoán gout dựa trên kiểu đau, khám khớp và xét nghiệm. Khi cần, bác sĩ lấy dịch khớp để tìm tinh thể và loại trừ nhiễm trùng. Siêu âm hoặc chụp chuyên biệt có thể hỗ trợ. Không nên tự chẩn đoán chỉ vì acid uric vượt ngưỡng.
| Tình huống | Ý nghĩa | Bước tiếp theo |
|---|---|---|
| Tăng nhưng không triệu chứng | Chưa đồng nghĩa gout | Đánh giá nguy cơ và theo dõi |
| Khớp sưng nóng đỏ | Có thể gout hoặc nhiễm trùng | Khám sớm |
| Đau hông lưng, tiểu máu | Có thể sỏi tiết niệu | Xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh |
| Đang dùng thuốc hạ urate | Cần theo dõi mục tiêu cá thể | Tái khám đúng hẹn |
Vì sao chỉ số tăng?
Cơ thể có thể tạo quá nhiều urate hoặc thận đào thải quá ít. Bệnh thận mạn làm giảm khả năng thải. Béo phì, tăng huyết áp, hội chứng chuyển hóa, một số bệnh gây tăng phân hủy tế bào và yếu tố di truyền cũng góp phần.
Rượu bia, đồ uống có nhiều đường fructose, nội tạng, khẩu phần lớn thịt đỏ và một số hải sản giàu purine có thể làm mức urate tăng ở người nhạy cảm. Nhịn ăn kéo dài hoặc giảm cân quá nhanh cũng có thể gây biến động.
Thuốc lợi tiểu, aspirin liều thấp, một số thuốc ức chế miễn dịch và thuốc khác có thể ảnh hưởng. Không tự ngừng thuốc đã kê. Bác sĩ sẽ xem xét lý do sử dụng, nguy cơ tim mạch và lựa chọn thay thế nếu phù hợp.
Acid uric thấp có đáng lo không?
Mức thấp ít gặp hơn và có thể liên quan thuốc, chế độ dinh dưỡng, một số bệnh gan thận hoặc rối loạn chuyển hóa hiếm. Một kết quả thấp nhẹ không tự xác định bệnh. Nếu bất thường kéo dài hoặc kèm triệu chứng, bác sĩ có thể kiểm tra thêm dựa trên bối cảnh.
Điều quan trọng là không tự bổ sung purine hoặc ngừng thuốc để làm chỉ số tăng. Xét nghiệm cần được xem cùng chức năng thận, gan, điện giải và tình trạng sức khỏe.
Có cần nhịn ăn trước xét nghiệm không?
Yêu cầu chuẩn bị tùy phòng xét nghiệm và các xét nghiệm được làm cùng lúc. Người bệnh nên hỏi nơi lấy mẫu, không tự nhịn ăn quá lâu. Cần báo tất cả thuốc, vitamin, thực phẩm bổ sung và tình trạng bệnh cấp gần đây.
Một kết quả bất thường có thể cần đo lại. Bác sĩ quan tâm xu hướng theo thời gian hơn một trị số riêng lẻ. Nếu đang trong cơn đau khớp, thời điểm lấy mẫu cũng được ghi nhận để diễn giải đúng.
Khi nào cần thuốc hạ urate?
Không phải mọi trường hợp tăng không triệu chứng đều cần thuốc. Quyết định phụ thuộc tiền sử cơn gout, tophi, tổn thương khớp, sỏi, chức năng thận, mức urate và nguy cơ cá nhân. Thuốc hạ urate thường là điều trị dài hạn khi có chỉ định.
Liều cần được điều chỉnh và theo dõi. Không tự mua thuốc, tăng liều hoặc ngừng đột ngột khi hết đau. Một số thuốc có thể gây phản ứng da nghiêm trọng hoặc ảnh hưởng cơ quan; phát ban, sốt, sưng mặt hay khó thở cần được đánh giá ngay.
Thuốc điều trị cơn đau gout và thuốc hạ urate có mục tiêu khác nhau. Người bệnh không nên dùng thuốc giảm đau như biện pháp kiểm soát chỉ số lâu dài.
Lối sống giúp kiểm soát
Nếu thừa cân, giảm cân từ từ và duy trì vận động phù hợp có lợi cho chuyển hóa. Nên hạn chế rượu bia, đồ uống nhiều đường, nội tạng và khẩu phần lớn thực phẩm giàu purine động vật. Chế độ nhiều rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và nguồn đạm cân đối phù hợp với nhiều người.
Không cần kiêng toàn bộ đậu hoặc rau chỉ vì có purine. Uống đủ theo nhu cầu giúp tránh mất nước, nhưng người suy tim hoặc suy thận phải theo giới hạn bác sĩ. Chế độ ăn có thể hỗ trợ nhưng không thay thế thuốc ở người gout cần hạ urate.
Không dùng nước lá hoặc sản phẩm quảng cáo thải độc thay điều trị. Thành phần không rõ có thể gây độc gan thận hoặc tương tác thuốc.
Khi theo dõi, nên làm xét nghiệm tại thời điểm và cơ sở theo hướng dẫn để dễ so sánh. Đừng cố làm giảm chỉ số thật nhanh bằng nhịn ăn hoặc uống quá nhiều nước. Mục tiêu điều trị được bác sĩ cá thể hóa theo chẩn đoán, bệnh thận, cơn gout và khả năng dung nạp thuốc.
Có thể bạn cũng cần biết thêm về chỉ số creatinin và xét nghiệm tiểu đường thai kỳ.
Khi nào cần khám sớm?
Khớp sưng nóng đỏ đột ngột, đặc biệt kèm sốt, cần khám để phân biệt gout với nhiễm trùng khớp. Đau hông lưng, tiểu máu, sốt rét run hoặc không tiểu được có thể liên quan sỏi và tắc nghẽn, cần đánh giá khẩn.
Người có chỉ số tăng kèm bệnh thận, tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc thuốc phức tạp nên trao đổi với bác sĩ để có kế hoạch theo dõi. Không chờ tới khi đau mới kiểm tra. Thông tin tham khảo thêm có tại trang chủ.
Kết luận
Acid uric cao là yếu tố nguy cơ gout và sỏi nhưng không tự đồng nghĩa đã mắc bệnh. Kết quả cần được diễn giải cùng triệu chứng, chức năng thận, thuốc và xu hướng qua thời gian. Điều trị thuốc chỉ dùng khi có chỉ định cá thể, kết hợp kiểm soát cân nặng, rượu bia và khẩu phần. Khớp sưng đau kèm sốt hoặc dấu hiệu tắc đường tiểu cần khám khẩn.
