Xét nghiệm tiểu đường thai kỳ giúp phát hiện tình trạng đường huyết tăng được chẩn đoán trong thời gian mang thai. Phần lớn thai phụ không có triệu chứng rõ, nên sàng lọc theo lịch khám thai rất quan trọng. Xét nghiệm thường được thực hiện vào khoảng tuần 24–28; người có nguy cơ cao có thể được kiểm tra sớm hơn để phát hiện tiểu đường đã có trước thai kỳ hoặc bất thường xuất hiện sớm.
Vì sao cần xét nghiệm khi mang thai?
Hormone từ nhau thai làm cơ thể đề kháng insulin hơn để cung cấp năng lượng cho thai. Nếu tuyến tụy không bù đủ insulin, đường huyết tăng. Tiểu đường thai kỳ không có nghĩa người mẹ đã ăn quá nhiều đồ ngọt hay đã làm điều gì sai.
Đường huyết không kiểm soát làm tăng nguy cơ thai lớn, khó sinh, chấn thương khi sinh, tăng huyết áp thai kỳ, tiền sản giật và sinh mổ. Trẻ có thể hạ đường huyết sau sinh và gặp một số vấn đề hô hấp. Về lâu dài, mẹ và con có nguy cơ mắc tiểu đường type 2 cao hơn.
Phát hiện sớm giúp điều chỉnh ăn uống, vận động, theo dõi và dùng thuốc khi cần. Nhiều thai phụ kiểm soát tốt và có thai kỳ khỏe mạnh.
Ai cần kiểm tra sớm?
Bác sĩ có thể đánh giá ngay từ lần khám thai đầu nếu người mẹ từng tiểu đường thai kỳ, thừa cân, có người thân gần mắc tiểu đường, hội chứng buồng trứng đa nang, đường huyết bất thường trước đây hoặc từng sinh con lớn. Tuổi, tiền sử sản khoa và các yếu tố nguy cơ khác cũng được cân nhắc.
Nếu xét nghiệm đầu thai kỳ bình thường, thai phụ vẫn có thể cần sàng lọc lại ở tuần 24–28 vì đề kháng insulin tăng khi thai phát triển. Không nên bỏ xét nghiệm chỉ vì không có triệu chứng.
Các phương pháp xét nghiệm thường dùng
Quy trình có thể khác theo hướng dẫn và cơ sở sản khoa. Hai cách phổ biến là chiến lược hai bước hoặc nghiệm pháp dung nạp glucose một bước.
Sàng lọc glucose một giờ
Thai phụ uống dung dịch chứa glucose rồi lấy máu sau một giờ. Bước sàng lọc này thường không yêu cầu nhịn ăn, nhưng cần tuân theo hướng dẫn của cơ sở. Kết quả cao hơn ngưỡng sàng lọc không khẳng định ngay bệnh mà cho biết cần làm nghiệm pháp dung nạp kéo dài hơn.
Bạn có thể tham khảo thêm xét nghiệm chẩn đoán suy thận và tác dụng của đường glucose nếu muốn tìm hiểu sâu hơn.
Nghiệm pháp dung nạp glucose ba giờ
Sau khi nhịn ăn qua đêm, thai phụ được lấy máu lúc đói, uống dung dịch glucose và lấy thêm mẫu theo các mốc thời gian. Chẩn đoán dựa trên số kết quả vượt ngưỡng theo quy trình mà cơ sở áp dụng.
Nghiệm pháp dung nạp glucose hai giờ
Một số cơ sở dùng chiến lược một bước: lấy máu lúc đói, uống lượng glucose quy định rồi đo sau một và hai giờ. Chỉ một giá trị bất thường có thể đủ chẩn đoán tùy tiêu chuẩn.
Không tự so ngưỡng giữa hai quy trình vì lượng glucose và tiêu chí không giống nhau. Hãy đọc kết quả cùng bác sĩ sản khoa.
Cách chuẩn bị trước xét nghiệm
Hỏi rõ có cần nhịn ăn hay không. Với nghiệm pháp yêu cầu nhịn, thường chỉ được uống nước trong khoảng thời gian quy định. Không tự kéo dài nhịn đói vì có thể gây mệt và làm quy trình không đúng.
Trong những ngày trước xét nghiệm, duy trì ăn uống và hoạt động bình thường trừ khi được hướng dẫn khác. Không cắt tinh bột cực đoan để cố làm kết quả thấp. Báo cho cơ sở nếu đang sốt, nôn, mắc bệnh cấp hoặc dùng thuốc ảnh hưởng đường huyết; bác sĩ sẽ quyết định có cần dời lịch.
Mang theo hồ sơ thai, danh sách thuốc và đồ ăn nhẹ để dùng sau khi hoàn tất nếu cơ sở cho phép. Nên sắp xếp đủ thời gian vì nghiệm pháp kéo dài nhiều giờ. Trong lúc chờ, thường cần ngồi nghỉ, không ăn, hút thuốc hay vận động mạnh.
Trong lúc uống glucose có thể gặp gì?
Dung dịch rất ngọt nên một số thai phụ buồn nôn, chóng mặt hoặc khó chịu. Uống theo thời gian được yêu cầu và không tự pha loãng nếu chưa được phép. Nếu nôn, hãy báo ngay; xét nghiệm có thể phải dừng và sắp xếp lại.
Máu được lấy đúng mốc thời gian vì chậm hoặc sớm có thể ảnh hưởng kết quả. Không rời khu vực nếu nhân viên y tế yêu cầu ở lại. Người có tiền sử ngất khi lấy máu nên báo trước để được hỗ trợ tư thế.
Hiểu kết quả như thế nào?
Kết quả được so với ngưỡng của đúng quy trình. Sàng lọc một giờ cao chỉ cho thấy cần kiểm tra chẩn đoán, không nên tự kết luận. Nghiệm pháp chẩn đoán sẽ dựa trên đường huyết lúc đói và các mốc sau uống.
HbA1c không thay thế nghiệm pháp dung nạp glucose để chẩn đoán tiểu đường thai kỳ ở giai đoạn giữa hoặc cuối thai kỳ. Thai kỳ làm thay đổi hồng cầu và chuyển hóa, khiến cách diễn giải khác người không mang thai.
Nếu kết quả nằm sát ngưỡng hoặc xét nghiệm bị ảnh hưởng do nôn, nhịn ăn sai hay bệnh cấp, bác sĩ sẽ quyết định lặp lại hoặc dùng cách đánh giá khác. Không tự làm lại tại nhà bằng máy đo cá nhân.
Nếu được chẩn đoán tiểu đường thai kỳ
Thai phụ thường được hướng dẫn tự đo đường huyết, điều chỉnh bữa ăn và vận động an toàn. Chế độ ăn cần đủ năng lượng cho thai, phân bố carbohydrate hợp lý và tránh đồ uống nhiều đường; không nên giảm cân hoặc cắt bỏ hoàn toàn tinh bột.
Nếu lối sống chưa đủ, bác sĩ có thể chỉ định thuốc phù hợp. Không tự dùng thuốc của người khác hoặc thảo dược hạ đường. Mục tiêu đường huyết trong thai kỳ chặt hơn người không mang thai và phải được cơ sở sản khoa cung cấp.
Theo dõi có thể gồm tăng trưởng thai, huyết áp và kế hoạch sinh. Chẩn đoán không mặc định phải mổ lấy thai; phương thức sinh dựa trên nhiều yếu tố sản khoa.
Sau sinh có cần xét nghiệm lại không?
Có. Đường huyết thường giảm sau khi nhau thai ra, nhưng tiểu đường type 2 có thể tồn tại hoặc phát triển sau này. Người từng tiểu đường thai kỳ cần xét nghiệm sau sinh theo lịch bác sĩ và tiếp tục sàng lọc định kỳ lâu dài.
Cho con bú, ăn uống cân đối, vận động và duy trì cân nặng phù hợp mang lại lợi ích. Trước lần mang thai tiếp theo, nên kiểm tra đường huyết sớm và báo tiền sử cho bác sĩ.
Khi nào cần liên hệ bác sĩ ngay?
Trong lúc làm nghiệm pháp, báo nhân viên y tế nếu choáng, ngất, nôn hoặc khó chịu nhiều. Sau khi chẩn đoán, liên hệ bác sĩ khi đường huyết liên tục vượt mục tiêu hoặc thường xuyên quá thấp, không ăn uống được, nôn kéo dài hay có dấu hiệu mất nước.
Đau đầu dữ dội, nhìn mờ, đau vùng thượng vị, khó thở, phù đột ngột, ra máu âm đạo, đau bụng đều hoặc thai giảm cử động cần được đánh giá sản khoa khẩn cấp. Không chờ đến lịch hẹn kế tiếp. Để đọc thêm các chủ đề sức khỏe khác, bạn có thể truy cập phongkhamdakhoathudaumot.
Làm đúng quy trình để có kết quả tin cậy
Xét nghiệm tiểu đường thai kỳ là bước sàng lọc quan trọng dù thai phụ thấy khỏe. Hỏi rõ yêu cầu nhịn ăn, tuân thủ thời điểm lấy máu và không tự điều chỉnh chế độ để “vượt qua” xét nghiệm. Nếu được chẩn đoán, phối hợp với bác sĩ sản khoa và chuyên gia dinh dưỡng giúp kiểm soát đường huyết, bảo vệ mẹ và thai nhi.
