Ung thư tuyến giáp xảy ra khi tế bào ác tính hình thành trong tuyến giáp ở phía trước cổ. Bệnh thường được phát hiện qua một nhân tuyến giáp, nhưng phần lớn nhân lành tính. Nhiều loại ung thư tuyến giáp tiến triển chậm và có tiên lượng tốt khi điều trị phù hợp, trong khi một số loại hiếm có thể diễn tiến nhanh. Vì vậy, cần xác định chính xác loại bệnh và giai đoạn thay vì suy đoán từ kích thước khối.
Các loại ung thư tuyến giáp
Ung thư thể nhú là loại thường gặp nhất và thường tiến triển chậm. Thể nang cũng xuất phát từ tế bào tạo hormone. Hai nhóm này thường được gọi là ung thư tuyến giáp biệt hóa và có thể đáp ứng với i-ốt phóng xạ trong trường hợp phù hợp.
Ung thư thể tủy xuất phát từ tế bào C sản xuất calcitonin; một số trường hợp liên quan đột biến gene di truyền. Ung thư không biệt hóa hiếm nhưng phát triển nhanh và cần đánh giá khẩn. Ngoài ra còn có lymphoma tuyến giáp và các loại hiếm khác.
Tên loại ung thư ảnh hưởng lựa chọn phẫu thuật, xét nghiệm, điều trị bổ sung và theo dõi. Không nên dùng kinh nghiệm của một bệnh nhân cho người khác.
Dấu hiệu ung thư tuyến giáp
Giai đoạn sớm thường không có triệu chứng và được phát hiện tình cờ. Biểu hiện có thể gồm:
- Nhân hoặc khối phía trước cổ, nhất là khối lớn dần.
- Hạch cổ mới xuất hiện hoặc tăng kích thước.
- Khàn tiếng kéo dài, thay đổi giọng.
- Khó nuốt, đau khi nuốt hoặc cảm giác vướng.
- Khó thở, thở rít khi khối chèn ép.
- Đau vùng cổ đôi khi lan lên tai.
Các dấu hiệu trên cũng do bệnh lành tính. Cường hoặc suy giáp không phải biểu hiện điển hình của hầu hết ung thư, và xét nghiệm hormone có thể bình thường. Do đó, TSH bình thường không loại trừ ung thư ở một nhân đáng nghi.
Yếu tố nguy cơ
Tiếp xúc bức xạ ion hóa vùng đầu cổ, đặc biệt lúc nhỏ, làm tăng nguy cơ. Tiền sử gia đình ung thư tuyến giáp và một số hội chứng di truyền cũng quan trọng. Ung thư thể tủy có thể liên quan biến đổi gene RET di truyền, vì vậy tư vấn và xét nghiệm gene được cân nhắc trong trường hợp phù hợp.
Tuổi và giới ảnh hưởng nguy cơ cũng như cách phân giai đoạn. Tuy nhiên, nhiều người mắc bệnh không có yếu tố rõ. Có nguy cơ không có nghĩa chắc chắn mắc; không có nguy cơ cũng không loại trừ bệnh.
Chẩn đoán được thực hiện thế nào?
Khám và siêu âm
Bác sĩ kiểm tra tuyến giáp, hạch cổ, giọng nói và hỏi tốc độ phát triển, khó nuốt, khó thở, tiền sử bức xạ và gia đình. Siêu âm mô tả kích thước, thành phần, bờ, vôi hóa, hình dạng và hạch bất thường.
Siêu âm giúp phân tầng nguy cơ nhưng không khẳng định ung thư. Những nhân đủ tiêu chí sẽ được chọc hút, còn nhân nguy cơ thấp có thể theo dõi để tránh can thiệp quá mức.
Chọc hút kim nhỏ
Kim nhỏ được đưa vào nhân dưới hướng dẫn siêu âm để lấy tế bào. Kết quả có thể lành tính, ác tính, nghi ngờ, không xác định hoặc không đủ mẫu. Kết quả không xác định không đồng nghĩa chắc chắn ung thư; bác sĩ cân nhắc chọc lại, xét nghiệm phân tử hoặc phẫu thuật chẩn đoán.
Một số loại, nhất là thể nang, đôi khi cần mô phẫu thuật để đánh giá sự xâm lấn. Không nên yêu cầu mổ mọi nhân chỉ vì lo lắng.
Xét nghiệm và đánh giá giai đoạn
TSH và hormone đánh giá chức năng. Calcitonin, dấu ấn hoặc xét nghiệm gene được chỉ định theo nghi ngờ loại bệnh. Siêu âm hạch cổ, chụp cắt lớp hoặc hình ảnh khác được dùng khi cần đánh giá lan rộng. Chức năng dây thanh có thể được kiểm tra nếu khàn tiếng hoặc trước phẫu thuật.
Ung thư tuyến giáp điều trị ra sao?
Phẫu thuật
Phẫu thuật là điều trị chính cho nhiều trường hợp. Bác sĩ có thể cắt một thùy hoặc toàn bộ tuyến tùy loại, kích thước, vị trí, hạch và nguy cơ tái phát. Hạch nghi ngờ hoặc xác nhận di căn có thể được nạo vét theo vùng.
Nguy cơ gồm chảy máu, tổn thương dây thần kinh thanh quản và ảnh hưởng tuyến cận giáp kiểm soát canxi. Phẫu thuật tại đội ngũ có kinh nghiệm và theo dõi sau mổ giúp quản lý nguy cơ.
Hormone tuyến giáp
Sau cắt toàn bộ tuyến, người bệnh cần dùng hormone thay thế lâu dài. Ở ung thư biệt hóa, liều có thể được điều chỉnh để kiểm soát TSH theo mức nguy cơ. Không tự tăng giảm vì dùng quá mức có thể ảnh hưởng tim và xương, còn thiếu liều gây suy giáp.
I-ốt phóng xạ và phương pháp khác
I-ốt phóng xạ được cân nhắc sau mổ ở một số ung thư biệt hóa, không phải ai cũng cần. Mang thai và cho con bú là chống chỉ định; người bệnh phải tuân thủ chuẩn bị và an toàn bức xạ.
Xạ trị ngoài, thuốc nhắm trúng đích, hóa trị hoặc phương pháp toàn thân khác dành cho trường hợp chọn lọc như bệnh tiến triển, không đáp ứng i-ốt hoặc loại mô học đặc biệt. Kế hoạch nên được hội chẩn đa chuyên khoa.
Để hiểu rõ hơn, bạn có thể xem thêm u tuyến giáp cùng với tụt huyết áp.
Tiên lượng và theo dõi
Tiên lượng phụ thuộc loại tế bào, tuổi, kích thước, xâm lấn, hạch và di căn xa. Nhiều ung thư biệt hóa khu trú có khả năng kiểm soát lâu dài. Tuy nhiên, vẫn cần theo dõi vì tái phát có thể xảy ra nhiều năm sau.
Theo dõi có thể gồm khám cổ, siêu âm, TSH và các dấu ấn như thyroglobulin hoặc calcitonin tùy loại. Tần suất được điều chỉnh theo nguy cơ và đáp ứng. Kết quả dấu ấn chỉ có ý nghĩa trong bối cảnh điều trị cụ thể.
Có nên sàng lọc bằng siêu âm cho mọi người?
Không có bằng chứng rằng siêu âm đại trà cho người không triệu chứng giúp giảm tử vong. Việc tìm thấy rất nhiều khối nhỏ tiến triển chậm có thể dẫn đến chẩn đoán và điều trị quá mức. Siêu âm nên được dùng khi có khối, triệu chứng, hạch hoặc nguy cơ cụ thể theo tư vấn.
Tự sờ cổ có thể giúp nhận ra khối lớn nhưng không phát hiện hết bệnh. Không nên kiểm tra ám ảnh hằng ngày hoặc tự đặt lịch siêu âm lặp lại không chỉ định.
Khi nào cần đi khám hoặc cấp cứu?
Đặt lịch khám sớm khi có khối cổ mới, khối lớn dần, hạch, khàn tiếng kéo dài, khó nuốt hoặc đau cổ không rõ nguyên nhân. Khám sớm không đồng nghĩa chắc chắn ung thư mà giúp phân tầng nguy cơ.
Khó thở, thở rít, nuốt nghẹn nhanh tăng hoặc khối cổ sưng lớn đột ngột cần cấp cứu. Sau phẫu thuật, sưng cổ nhanh, chảy máu, khó thở, tê quanh miệng, co rút tay chân hoặc sốt cao cần liên hệ ngay với cơ sở điều trị.
Chăm sóc sau chẩn đoán
Người bệnh nên lưu hồ sơ mô bệnh học, phẫu thuật, liều i-ốt và xét nghiệm. Dùng hormone đều, tái khám đúng lịch và báo bác sĩ về thực phẩm bổ sung. Biotin có thể ảnh hưởng một số xét nghiệm tuyến giáp; không tự ngừng nhưng hãy thông báo trước lấy máu.
Chế độ ăn cân đối thường đủ. Chỉ ăn kiêng i-ốt khi có hướng dẫn chuẩn bị điều trị. Không dùng lá đắp, thuốc “tiêu u” hoặc hormone không rõ nguồn gốc. Hỗ trợ tâm lý và trao đổi về sinh sản, công việc, giọng nói cũng là phần của chăm sóc. Bạn đọc có thể xem thêm các bài viết chuyên khoa tại phòng khám Thủ Dầu Một.
Chủ động nhưng không hoảng sợ
Ung thư tuyến giáp có nhiều thể với mức độ khác nhau. Một khối ở cổ cần được siêu âm và chọc hút khi có chỉ định, nhưng không nên mặc định mọi nhân là ung thư. Chẩn đoán đúng loại, điều trị theo nguy cơ và tái khám lâu dài giúp đạt kết quả tốt, đồng thời tránh can thiệp quá mức với tổn thương nguy cơ thấp.
