Tiêm HPV là biện pháp chủ động phòng ngừa các bệnh do virus HPV gây ra, trong đó đáng lo nhất là ung thư cổ tử cung và sùi mào gà. Nhiều người tìm hiểu chủ đề này sau một lần quan hệ không an toàn, khi thấy bạn bè đi tiêm hoặc khi bác sĩ gợi ý trong buổi khám phụ khoa. Bài viết dưới đây giúp bạn nắm rõ các loại vắc xin đang có tại Việt Nam, ai nên tiêm, lịch tiêm mấy mũi, những phản ứng có thể gặp và chi phí tham khảo, để tự tin trao đổi với bác sĩ trước khi quyết định.
Tiêm HPV là gì và vì sao nên quan tâm sớm?
Hiểu đúng tiêm HPV là gì
Hiểu đơn giản, tiêm HPV là đưa vào cơ thể vắc xin chứa các hạt giống virus (không chứa vật liệu di truyền nên không thể gây bệnh) để hệ miễn dịch học cách nhận diện. Khi sau này tiếp xúc với virus thật, cơ thể đã có sẵn kháng thể để ngăn virus xâm nhập và tồn tại lâu dài ở niêm mạc. Đây là vắc xin phòng bệnh, không phải thuốc điều trị, nên nó không chữa được tình trạng nhiễm HPV đã có hay các tổn thương đã hình thành.
HPV liên quan đến những bệnh nào
HPV là nhóm virus rất phổ biến, lây chủ yếu qua quan hệ tình dục và tiếp xúc da kề da vùng sinh dục. Phần lớn trường hợp nhiễm sẽ tự đào thải sau một thời gian, nhưng một số chủng HPV nguy cơ cao như 16 và 18 có thể tồn tại dai dẳng, gây biến đổi tế bào và tiến triển thành ung thư sau nhiều năm. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, hơn 95% ca ung thư cổ tử cung có liên quan đến HPV. Các chủng nguy cơ thấp như 6 và 11 lại là nguyên nhân chính gây sùi mào gà. Những kiến thức nền về virus, đường lây và diễn tiến nhiễm được trình bày riêng ở bài HPV là gì.
Vì sao tiêm HPV càng sớm càng tốt
Vắc xin phát huy hiệu quả cao nhất khi được tiêm trước lần đầu có thể phơi nhiễm, tức là trước khi bắt đầu quan hệ tình dục. Ở lứa tuổi 9 đến 14, hệ miễn dịch đáp ứng rất tốt nên số mũi cần tiêm cũng ít hơn. Dù vậy, việc tiêm HPV ở người trưởng thành hay người đã có quan hệ vẫn mang lại lợi ích, vì hiếm ai đã nhiễm cùng lúc tất cả các chủng mà vắc xin bao phủ.
Các loại vắc xin tiêm HPV đang dùng tại Việt Nam
Gardasil và Gardasil 9
Hiện nay, tại Việt Nam phổ biến hai loại vắc xin HPV là Gardasil (phòng 4 chủng 6, 11, 16, 18) và vắc xin Gardasil 9 (phòng 9 chủng 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58). Gardasil 9 bao phủ thêm năm chủng nguy cơ cao, nhờ đó mở rộng phạm vi bảo vệ trước ung thư cổ tử cung, ung thư hậu môn, âm hộ, âm đạo và một số ung thư vùng đầu cổ có liên quan đến HPV. Cả hai loại đều giúp phòng sùi mào gà do chủng 6 và 11.
Bảng so sánh nhanh hai loại vắc xin
| Tiêu chí | Gardasil (4 chủng) | Gardasil 9 (9 chủng) |
|---|---|---|
| Chủng HPV bao phủ | 6, 11, 16, 18 | 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58 |
| Độ tuổi thường được chỉ định | Nữ 9–26 tuổi (theo hướng dẫn phổ biến) | Nam và nữ 9–45 tuổi |
| Số mũi thông thường | 3 mũi | 2 mũi (9 đến dưới 15 tuổi) hoặc 3 mũi |
| Phòng sùi mào gà | Có | Có |
| Chi phí tham khảo mỗi mũi | Khoảng 1,8 triệu đồng | Khoảng 2,9–3 triệu đồng |
Bảng chỉ mang tính tham khảo. Chỉ định cụ thể về độ tuổi và giới tính có thể được cập nhật theo giấy phép lưu hành, vì vậy bạn nên hỏi lại bác sĩ tại điểm tiêm để chọn loại phù hợp.
Ai nên tiêm HPV và lịch tiêm gồm mấy mũi?
Đối tượng và độ tuổi phù hợp
Nhóm được ưu tiên tiêm HPV là trẻ em gái từ 9 đến 14 tuổi. Ngoài ra, nữ giới đến 45 tuổi, nam giới từ 9 đến 45 tuổi (với Gardasil 9), người có nhiều bạn tình, nam quan hệ đồng giới hay người từng điều trị sùi mào gà cũng nên cân nhắc tiêm HPV sau khi được bác sĩ tư vấn. Việc tiêm cho nam giới vừa bảo vệ chính họ khỏi sùi mào gà, ung thư dương vật, hậu môn, vừa góp phần giảm lây nhiễm cho bạn tình.
Ngoài ra, nội dung về bệnh lậu và dấu hiệu bệnh lậu cũng có liên quan đến vấn đề này.
Lịch tiêm HPV tham khảo theo độ tuổi
Với Gardasil 9, trẻ từ 9 đến dưới 15 tuổi có thể tiêm phác đồ 2 mũi, mũi hai cách mũi đầu từ 6 đến 12 tháng. Nếu mũi hai tiêm sớm hơn 5 tháng thì cần bổ sung mũi ba. Người từ 15 tuổi trở lên thường tiêm 3 mũi: mũi hai cách mũi đầu ít nhất 2 tháng, mũi ba cách mũi đầu khoảng 6 tháng. Gardasil 4 chủng thường dùng lịch 3 mũi tương tự. Người suy giảm miễn dịch, kể cả người nhiễm HIV, thường được khuyến nghị tiêm đủ 3 mũi.
Lỡ trễ hẹn mũi tiếp theo thì sao
Nhiều người lo lắng khi lỡ quên lịch vì bận công việc hoặc ốm. Thực tế, bạn không cần tiêm lại từ đầu, chỉ cần tiêm tiếp mũi còn thiếu càng sớm càng tốt theo hướng dẫn của bác sĩ. Tổ chức Y tế Thế giới cũng đã cập nhật khuyến cáo cho phép phác đồ ít mũi hơn ở người trẻ trong chương trình cộng đồng, nhưng với tiêm dịch vụ tại Việt Nam, bạn nên tuân theo lịch được tư vấn tại cơ sở tiêm chủng.
Hiệu quả và tác dụng phụ khi tiêm HPV
Tiêm HPV bảo vệ được đến đâu
Các nghiên cứu theo dõi lâu dài cho thấy vắc xin HPV tạo đáp ứng miễn dịch mạnh và bền, giúp giảm rõ rệt tỷ lệ nhiễm các chủng có trong vắc xin, tổn thương tiền ung thư cổ tử cung và sùi mào gà ở những nhóm được tiêm. Hiệu quả cao nhất đạt được khi tiêm HPV đủ mũi và trước khi có phơi nhiễm. Tuy nhiên, vắc xin không bao phủ mọi chủng HPV nguy cơ cao, nên không thể xem đây là lá chắn tuyệt đối.
Những phản ứng có thể gặp
Phần lớn phản ứng sau tiêm là nhẹ và tự hết sau vài ngày, gồm đau, sưng, đỏ tại chỗ tiêm, sốt nhẹ, mệt mỏi, đau đầu hoặc buồn nôn. Một số người, đặc biệt là thanh thiếu niên, có thể bị choáng hoặc ngất ngay sau khi tiêm do phản xạ lo lắng, vì vậy nên ngồi nghỉ và được theo dõi tại chỗ tối thiểu khoảng 30 phút. Phản ứng dị ứng nặng rất hiếm gặp nhưng cần được xử trí ngay tại cơ sở y tế.
Ưu điểm và hạn chế cần cân nhắc
Ưu điểm lớn nhất là chủ động phòng ngừa từ sớm, an toàn đã được đánh giá qua nhiều năm sử dụng trên thế giới, và giảm nguy cơ cả ung thư lẫn bệnh lây qua đường tình dục. Hạn chế nằm ở chi phí khá cao nếu tiêm dịch vụ, cần tuân thủ lịch nhiều mũi và không có tác dụng điều trị.
Lưu ý trước và sau khi tiêm HPV
Chuẩn bị trước khi tiêm
Trước khi tiêm HPV, bạn sẽ được khám sàng lọc, đo nhiệt độ và hỏi tiền sử. Hãy thông báo trung thực về tình trạng dị ứng, bệnh mạn tính, thuốc đang dùng, khả năng đang mang thai hoặc từng phản ứng với vắc xin trước đó. Nên ăn uống đầy đủ và mang theo sổ tiêm chủng.
Trường hợp cần tạm hoãn hoặc không nên tiêm
Phụ nữ đang mang thai không nên tiêm HPV; nếu phát hiện có thai giữa liệu trình thì tạm dừng các mũi còn lại và tiêm tiếp sau sinh. Người đang sốt cao, mắc bệnh cấp tính, bệnh mạn tính đang tiến triển hoặc vừa điều trị hóa chất, xạ trị, corticoid liều cao cần hoãn tiêm theo đánh giá của bác sĩ. Người từng dị ứng nặng với thành phần vắc xin hay mũi tiêm trước không nên tiêm tiếp. Phụ nữ đang cho con bú vẫn có thể được cân nhắc tiêm sau khi được bác sĩ tư vấn.
Chăm sóc sau khi tiêm HPV
Sau khi tiêm HPV, nên theo dõi tại cơ sở khoảng 30 phút rồi tiếp tục theo dõi ở nhà trong 1 đến 2 ngày. Có thể chườm mát nếu chỗ tiêm sưng đau, không xoa bóp hay đắp lá lên vết tiêm. Nếu sốt, có thể dùng thuốc hạ sốt theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Cần đến cơ sở y tế ngay khi thấy khó thở, phát ban toàn thân, sưng môi mặt, sốt cao kéo dài hoặc lơ mơ.
Tiêm HPV không thay thế việc khám phụ khoa định kỳ. Phụ nữ đã có quan hệ tình dục vẫn cần tầm soát ung thư cổ tử cung bằng xét nghiệm Pap hoặc xét nghiệm HPV theo lịch bác sĩ hướng dẫn, kể cả khi đã tiêm đủ mũi.
Chi phí tiêm HPV và những thắc mắc thường gặp
Chi phí tham khảo
Chi phí tiêm HPV tại Việt Nam phụ thuộc loại vắc xin và số mũi. Mức tham khảo hiện nay khoảng 1,8 triệu đồng mỗi mũi Gardasil và khoảng 2,9 đến 3 triệu đồng mỗi mũi Gardasil 9, nên tổng chi phí một liệu trình có thể từ vài triệu đến gần 9 triệu đồng. Đây chỉ là con số tham khảo, có thể thay đổi theo cơ sở và tình trạng, vì vậy bạn nên liên hệ trực tiếp điểm tiêm để biết chi phí chính xác.
Đã quan hệ rồi tiêm HPV có còn tác dụng
Có. Người đã có quan hệ vẫn được hưởng lợi từ tiêm HPV vì có thể chưa nhiễm các chủng còn lại trong vắc xin. Bác sĩ thường không bắt buộc xét nghiệm HPV trước khi tiêm, nhưng với phụ nữ đã quan hệ, khám phụ khoa và tầm soát trước có thể giúp phát hiện sớm bất thường sẵn có, vì vắc xin không xử lý được tổn thương đã tồn tại.
Đã nhiễm HPV hoặc từng bị sùi mào gà có tiêm được không
Người từng nhiễm HPV hoặc đã điều trị sùi mào gà vẫn có thể tiêm HPV để phòng các chủng chưa nhiễm và giảm nguy cơ tái nhiễm. Tuy nhiên, việc tiêm cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá, đồng thời duy trì theo dõi tổn thương cũ. Kết hợp tiêm vắc xin, dùng bao cao su đúng cách và giữ quan hệ chung thủy là cách giảm nguy cơ hiệu quả hơn so với chỉ dựa vào một biện pháp. Các kiến thức y khoa liên quan được cập nhật thường xuyên tại phòng khám đa khoa.
Kết luận
Tiêm HPV là một trong những cách chủ động và hiệu quả nhất để giảm nguy cơ ung thư cổ tử cung, các ung thư liên quan đến HPV và sùi mào gà, đặc biệt khi tiêm sớm và đủ mũi. Mỗi người có độ tuổi, tiền sử và nhu cầu khác nhau, nên trước khi tiêm HPV hãy đến cơ sở y tế uy tín để được bác sĩ chuyên khoa khám sàng lọc, tư vấn loại vắc xin và lịch tiêm phù hợp. Sau khi tiêm, đừng quên duy trì khám phụ khoa, nam khoa định kỳ và quan hệ tình dục an toàn để bảo vệ bản thân lâu dài.
