Nấm da đầu là nhiễm nấm ở da và sợi tóc, thường gặp ở trẻ em nhưng người lớn vẫn có thể mắc. Bệnh có thể gây bong vảy, ngứa, tóc gãy sát da và rụng thành mảng. Kem bôi đơn thuần thường không thấm đủ vào chân tóc, nên đa số trường hợp cần thuốc kháng nấm đường uống do bác sĩ kê. Điều trị muộn hoặc viêm nặng có thể để lại sẹo và rụng tóc vĩnh viễn.
Nấm da đầu biểu hiện như thế nào?
Tổn thương có thể là mảng tròn bong vảy, tóc gãy lởm chởm hoặc các chấm đen tại vị trí tóc gãy. Da đầu có thể ngứa, đỏ và có gàu khu trú. Một số người nổi hạch ở vùng cổ hoặc sau tai.
Dạng viêm mạnh tạo khối sưng mềm, đỏ, đau, có mủ hoặc đóng vảy dày, thường gọi là kerion. Tình trạng này dễ bị nhầm với áp xe do vi khuẩn. Nếu kéo dài, viêm có thể phá hủy nang tóc và tạo sẹo.
Nấm da đầu không phải lúc nào cũng tạo hình vòng rõ. Vảy lan tỏa có thể giống gàu hoặc viêm da tiết bã. Rụng tóc từng mảng do miễn dịch thường có bề mặt da trơn hơn, nhưng chỉ khám và xét nghiệm mới phân biệt chắc chắn.
Bệnh lây qua đường nào?
Nấm có thể truyền khi tiếp xúc trực tiếp với da hoặc tóc của người bệnh. Lược, mũ, khăn, gối, kẹp tóc, tông đơ và dụng cụ cắt tóc có thể mang bào tử nấm. Một số loài lây từ chó, mèo và động vật khác sang người.
Trẻ học tập, ngủ hoặc chơi gần nhau dễ lây nếu dùng chung đồ cá nhân. Người trong nhà có thể mang nấm nhưng triệu chứng nhẹ. Vì vậy, bác sĩ đôi khi cần đánh giá thành viên gia đình và thú nuôi khi bệnh tái diễn hoặc có nhiều ca.
Ai dễ mắc hơn?
Trẻ trước tuổi dậy thì là nhóm thường gặp. Nguy cơ tăng khi sống đông người, dùng chung đồ chăm sóc tóc, tiếp xúc động vật nhiễm nấm hoặc có hệ miễn dịch suy yếu. Mồ hôi, da đầu ẩm lâu và dụng cụ làm tóc không được vệ sinh cũng góp phần.
Nấm da đầu không đơn giản là do ở bẩn. Việc đổ lỗi có thể khiến trẻ xấu hổ và gia đình trì hoãn điều trị. Quan trọng là nhận biết đường lây và thực hiện vệ sinh đúng.
Thông tin về nấm da và vảy nến cũng sẽ giúp bạn chủ động hơn trong việc theo dõi sức khỏe.
Bác sĩ chẩn đoán bằng cách nào?
Bác sĩ da liễu quan sát da đầu, tóc gãy, mức viêm và hỏi về người thân, trường học, tiệm cắt tóc, thú cưng. Có thể lấy tóc, vảy hoặc chải da đầu để soi và nuôi cấy. Một số cơ sở dùng kỹ thuật xét nghiệm khác khi cần xác định tác nhân.
Không nên cạo trụi tóc hoặc bôi thuốc trước khi khám nếu không cần thiết, vì có thể làm thay đổi hình ảnh. Hãy mang theo tên dầu gội, kem và thuốc đã sử dụng.
Điều trị nấm da đầu
Thuốc uống là điều trị chính
Vì nấm nằm trong hoặc quanh sợi tóc, thuốc bôi không đủ để điều trị phần lớn trường hợp. Bác sĩ lựa chọn thuốc uống dựa vào loại nấm nghi ngờ, tuổi, cân nặng, bệnh gan, thuốc đang dùng và kết quả xét nghiệm. Liệu trình thường kéo dài nhiều tuần.
Không tự mua thuốc, dùng liều của người khác hoặc ngừng khi tóc bắt đầu mọc. Một số thuốc cần theo dõi tác dụng phụ và tương tác. Nếu phát ban, vàng da, nước tiểu sẫm, nôn nhiều hoặc triệu chứng bất thường khi dùng thuốc, cần liên hệ cơ sở điều trị.
Dầu gội hỗ trợ
Dầu gội kháng nấm có thể giúp giảm bào tử trên bề mặt và hạn chế lây, nhưng thường không thay được thuốc uống. Cách dùng và việc có cần áp dụng cho người sống cùng nên theo tư vấn. Không dùng hóa chất sát khuẩn hoặc tinh dầu đậm đặc lên da đầu trẻ.
Xử trí dạng viêm nặng
Kerion cần được khám sớm để giảm nguy cơ sẹo. Không chọc, nặn hoặc tự rạch khối sưng. Bác sĩ đánh giá có nhiễm khuẩn kèm theo hay không và lựa chọn điều trị phù hợp. Kháng sinh không điều trị nấm nhưng có thể cần nếu thực sự có nhiễm khuẩn thứ phát.
Chăm sóc tại nhà và phòng lây
Không dùng chung lược, mũ, khăn, gối, mũ bảo hiểm hoặc dụng cụ tạo kiểu tóc. Giặt khăn, vỏ gối và quần áo tiếp xúc thường xuyên, để khô hoàn toàn. Vệ sinh lược và dụng cụ theo hướng dẫn, không dùng chung tông đơ chưa khử khuẩn.
Rửa tay sau khi chạm vùng bệnh và giữ móng tay ngắn để hạn chế trầy xước. Không cần cạo đầu trừ khi bác sĩ có lý do đặc biệt. Việc cạo có thể tạo vết xước và tăng kỳ thị.
Nếu thú cưng có mảng rụng lông, vảy hoặc ngứa, đưa đến bác sĩ thú y. Không tự bôi thuốc của người cho vật nuôi. Tránh tiếp xúc sát cho đến khi được hướng dẫn.
Trẻ có phải nghỉ học không?
Quy định có thể khác theo trường và địa phương. Nhiều nơi cho trẻ trở lại sau khi đã bắt đầu điều trị phù hợp, nhưng gia đình cần thông báo cho nhà trường để kiểm soát dùng chung đồ và theo dõi ca khác. Hãy hỏi bác sĩ và nhà trường về thời điểm cụ thể.
Không nên cho trẻ đội chung mũ, nằm chung gối hoặc tham gia hoạt động tiếp xúc tóc sát khi chưa được hướng dẫn. Giải thích bệnh một cách bình tĩnh để tránh trẻ bị trêu chọc.
Tóc có mọc lại không?
Khi điều trị sớm và nang tóc chưa bị sẹo, tóc thường có khả năng mọc lại, nhưng cần thời gian. Tóc không mọc ngay sau khi nấm hết. Dạng viêm nặng hoặc gãi, chọc làm tổn thương sâu có thể gây sẹo và rụng vĩnh viễn.
Nếu mảng rụng tiếp tục mở rộng dù dùng thuốc, cần tái khám để kiểm tra tuân thủ, loại nấm, kháng thuốc hoặc chẩn đoán khác.
Sai lầm thường gặp
- Chỉ dùng kem bôi và chờ tóc mọc lại.
- Tự bôi kem có corticoid làm tổn thương lan hoặc biến dạng.
- Ngừng thuốc uống sớm khi hết ngứa.
- Dùng chung lược, mũ và gối trong thời gian điều trị.
- Không kiểm tra thú cưng hoặc người thân có triệu chứng.
- Chọc, nặn khối viêm có mủ.
Khi nào cần đi khám?
Mọi trường hợp nghi nấm da đầu nên được khám vì thường cần thuốc kê đơn. Khám sớm khi có rụng tóc thành mảng, tóc gãy, vảy khu trú, hạch cổ hoặc người trong nhà mắc bệnh tương tự.
Khám khẩn khi da đầu sưng đau nhiều, có mủ, sốt, đỏ lan, trẻ mệt hoặc tổn thương gần mắt. Đến cấp cứu nếu khó thở, sưng môi lưỡi hoặc phát ban toàn thân sau khi dùng thuốc.
Câu hỏi thường gặp
Nấm da đầu có giống gàu không?
Không. Gàu thường không gây tóc gãy và rụng thành mảng. Tuy nhiên, hai tình trạng có thể trông giống nhau nên cần khám.
Cắt tóc ngắn có chữa được bệnh không?
Không. Cắt tóc có thể giúp chăm sóc thuận tiện nhưng không loại bỏ nấm ở nang tóc và không thay thuốc.
Dầu gội kháng nấm có đủ không?
Thông thường không. Dầu gội chỉ hỗ trợ giảm lây; thuốc uống mới là điều trị chính cho đa số trường hợp. Mọi thắc mắc liên quan, bạn có thể tìm đọc thêm tại phòng khám đa khoa.
Phát hiện và điều trị nấm da đầu đúng từ sớm giúp giảm lây trong gia đình, bảo vệ nang tóc và hạn chế sẹo. Không tự dùng corticoid hoặc thuốc uống khi chưa được bác sĩ đánh giá.
