Gan nhiễm mỡ có nguy hiểm không phụ thuộc vào nguyên nhân, mức viêm và đặc biệt là mức xơ hóa của gan. Nhiều người chỉ tích mỡ đơn thuần và có thể cải thiện khi thay đổi lối sống, nhưng một nhóm tiến triển thành viêm gan nhiễm mỡ, xơ gan, suy gan hoặc ung thư gan. Vì bệnh thường không gây triệu chứng ở giai đoạn đầu, cảm giác khỏe không đủ để xác định mức rủi ro.
Vì sao có người nhẹ, người lại tiến triển?
Gan nhiễm mỡ là sự tích tụ chất béo trong tế bào gan. Nếu chỉ có mỡ mà chưa viêm hoặc xơ hóa đáng kể, nguy cơ trước mắt thường thấp hơn. Khi quá trình chuyển hóa bất thường gây viêm và tổn thương tế bào, gan có thể tạo mô sẹo. Mô sẹo tăng dần được gọi là xơ hóa; giai đoạn lan rộng làm biến dạng cấu trúc gan là xơ gan.
Tốc độ tiến triển khác nhau. Đái tháo đường type 2, béo bụng, tăng huyết áp, triglyceride cao, tuổi lớn, rượu và một số yếu tố di truyền có thể làm nguy cơ tăng. Người không béo vẫn có thể bị viêm hoặc xơ hóa.
Những biến chứng cần lưu ý
Xơ hóa và xơ gan
Xơ hóa sớm có thể không biểu hiện. Khi thành xơ gan, dòng máu qua gan bị cản trở và chức năng gan giảm. Người bệnh có thể bị báng bụng, phù, giãn tĩnh mạch thực quản, dễ chảy máu, nhiễm trùng hoặc rối loạn ý thức.
Ung thư gan
Xơ gan làm tăng nguy cơ ung thư gan. Một số trường hợp gan nhiễm mỡ có thể phát triển ung thư dù chưa được chẩn đoán xơ gan, nhưng nguy cơ cao nhất vẫn ở nhóm tổn thương tiến triển. Người thuộc nhóm nguy cơ cần theo dõi định kỳ theo chỉ định, không chờ đau mới kiểm tra.
Nguy cơ tim mạch và chuyển hóa
Người gan nhiễm mỡ thường có cùng lúc đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, thừa cân và tăng huyết áp. Vì vậy, bệnh tim mạch là mối nguy quan trọng. Điều trị không chỉ tập trung vào men gan mà còn phải kiểm soát đường huyết, huyết áp, cholesterol và thuốc lá.
Dấu hiệu nào cho thấy bệnh nặng?
Đáng tiếc là mức xơ hóa có thể tăng mà không có triệu chứng. Mệt hoặc tức nhẹ vùng bụng phải không phản ánh chính xác mức độ. Khi vàng da, bụng to do dịch, phù chân, dễ bầm, ngứa nhiều, sụt cơ hoặc lú lẫn xuất hiện, bệnh gan có thể đã tiến triển.
Nôn ra máu, đi ngoài phân đen, lơ mơ, ngất, khó thở, sốt kèm đau bụng hoặc bụng tăng nhanh là dấu hiệu cấp cứu. Không dùng thuốc nam hay cố thải độc tại nhà.
Men gan và siêu âm có nói lên độ nguy hiểm không?
Siêu âm có thể cho thấy mỡ nhưng không xác định chắc chắn viêm hay mức xơ hóa, nhất là ở giai đoạn sớm. Men gan tăng gợi ý tổn thương nhưng mức men không luôn tỷ lệ với mức sẹo. Men gan bình thường cũng không bảo đảm gan không xơ hóa.
Bác sĩ có thể dùng các chỉ số từ tuổi, men gan và tiểu cầu để sàng lọc nguy cơ, sau đó đo độ đàn hồi gan khi cần. Hình ảnh chuyên sâu hoặc sinh thiết chỉ dành cho trường hợp phù hợp. Mục tiêu là tìm người có nguy cơ xơ hóa tiến triển, không phải thực hiện mọi xét nghiệm cho tất cả.
Ai cần được đánh giá sớm?
Người có đái tháo đường type 2, béo phì, nhiều yếu tố chuyển hóa, men gan bất thường kéo dài hoặc hình ảnh gan nhiễm mỡ nên được đánh giá. Người uống rượu cần khai báo lượng thực tế vì rượu và rối loạn chuyển hóa có thể cùng gây tổn thương.
Người có tiền sử gia đình xơ gan, đang dùng thuốc có nguy cơ ảnh hưởng gan, mắc viêm gan virus hoặc bệnh tự miễn cũng cần theo dõi riêng. Không nên tự gán mọi bất thường cho mỡ gan rồi bỏ qua nguyên nhân khác.
Làm gì để giảm nguy cơ biến chứng?
Giảm cân an toàn nếu thừa cân
Giảm cân từ từ bằng kiểm soát khẩu phần và vận động có thể giảm mỡ, viêm và nguy cơ xơ hóa. Nhịn ăn cực đoan hoặc giảm quá nhanh dễ gây mất cơ và không bền vững. Kế hoạch nên phù hợp bệnh tim, khớp và khả năng vận động.
Ăn uống theo hướng bảo vệ chuyển hóa
Ưu tiên rau, trái cây nguyên quả, ngũ cốc nguyên hạt, cá, đạm nạc và chất béo không bão hòa. Giảm đồ uống có đường, thức ăn chế biến sẵn, món chiên và khẩu phần lớn. Không có thực phẩm đơn lẻ nào làm tan mỡ gan.
Kiểm soát bệnh đi kèm
Điều trị đường huyết, huyết áp và mỡ máu giúp giảm rủi ro toàn thân. Không tự dừng thuốc hạ cholesterol chỉ vì lo gan. Bác sĩ sẽ theo dõi xét nghiệm và cân nhắc lợi ích, nguy cơ.
Tránh chất gây hại gan
Rượu có thể làm tổn thương nặng hơn; mức cần hạn chế hoặc ngừng hoàn toàn tùy tình trạng. Không dùng thuốc, vitamin liều cao hoặc thảo dược không rõ thành phần. Một số sản phẩm gắn nhãn bổ gan vẫn có thể gây viêm gan do thuốc.
Có thể hồi phục hoàn toàn không?
Mỡ trong gan và viêm có thể cải thiện đáng kể khi nguyên nhân được kiểm soát. Xơ hóa sớm đôi khi giảm theo thời gian, nhưng xơ gan đã hình thành khó trở về hoàn toàn và cần theo dõi biến chứng lâu dài. Phát hiện ở giai đoạn càng sớm thì khả năng bảo tồn chức năng gan càng tốt.
Kết quả siêu âm hết mỡ không đồng nghĩa mọi nguy cơ chuyển hóa đã biến mất. Người bệnh vẫn cần duy trì cân nặng, vận động và kiểm soát bệnh nền.
Theo dõi bao lâu một lần?
Không có lịch chung cho tất cả. Người chỉ có mỡ đơn thuần và ít nguy cơ có thể được đánh giá thưa hơn; người đái tháo đường hoặc có dấu hiệu xơ hóa cần theo dõi sát. Bác sĩ quyết định dựa trên xét nghiệm, độ đàn hồi, thuốc và bệnh đi kèm.
Người đã xơ gan thường cần chương trình theo dõi biến chứng và tầm soát ung thư gan. Không bỏ hẹn dù men gan trở về bình thường hoặc không đau.
Những hiểu lầm phổ biến
Nếu quan tâm, bạn có thể đọc thêm về dấu hiệu suy thận hoặc triệu chứng cúm A.
Gan nhiễm mỡ độ nhẹ thì không cần quan tâm?
Mức độ mỡ trên siêu âm không phải lúc nào phản ánh mức xơ hóa. Người có yếu tố chuyển hóa vẫn cần đánh giá nguy cơ và thay đổi lối sống.
Chỉ người uống rượu mới bị xơ gan?
Không. Gan nhiễm mỡ liên quan chuyển hóa, viêm gan virus, bệnh tự miễn và nhiều nguyên nhân khác đều có thể gây xơ gan.
Uống nước giải độc có giúp khỏi bệnh?
Không có đồ uống nào thay được giảm cân phù hợp, vận động và kiểm soát bệnh nền. Sản phẩm không rõ thành phần còn có thể làm gan tổn thương.
Khi nào nên đi khám?
Hãy khám khi phát hiện mỡ gan trên siêu âm, men gan bất thường hoặc có đái tháo đường, béo bụng và mỡ máu cao. Cần khám gấp khi vàng da, phù, bụng to, dễ chảy máu hoặc mệt tăng nhanh.
Đến cấp cứu nếu nôn ra máu, đi ngoài phân đen, lơ mơ, ngất, khó thở hoặc đau bụng dữ dội. Những biểu hiện này có thể liên quan biến chứng gan nặng và không nên chờ tự hết. Bạn đọc có thể xem thêm các bài viết chuyên khoa tại phòng khám Thủ Dầu Một.
Với câu hỏi gan nhiễm mỡ có nguy hiểm không, câu trả lời là có thể nguy hiểm nếu kèm viêm và xơ hóa, nhưng nguy cơ có thể giảm khi phát hiện sớm và kiểm soát chuyển hóa bền vững. Đánh giá xơ hóa giúp xác định người cần theo dõi sát nhất.
