Viêm dạ dày là tình trạng niêm mạc dạ dày bị viêm. Khái niệm này khác với bệnh lý niêm mạc dạ dày không viêm rõ và cũng không đồng nghĩa mọi cơn đau vùng thượng vị đều là viêm. Nhiều người không có triệu chứng, trong khi một số trường hợp có khó tiêu hoặc chảy máu. Chẩn đoán đúng nguyên nhân quyết định cách điều trị và phòng biến chứng.
Viêm dạ dày cấp và mạn khác nhau thế nào?
Thể cấp xuất hiện trong thời gian ngắn, đôi khi liên quan chất kích ứng, bệnh nặng hoặc giảm tưới máu niêm mạc. Tổn thương có thể ăn mòn bề mặt và gây chảy máu. Thể mạn tiến triển lâu hơn, thường liên quan nhiễm Helicobacter pylori hoặc cơ chế tự miễn.
Một số trường hợp được gọi là bệnh lý dạ dày phản ứng, trong đó niêm mạc bị tổn thương nhưng viêm ít hoặc không rõ. Dùng thuốc chống viêm không steroid dài ngày, rượu và trào ngược dịch mật là những yếu tố thường được xem xét. Chỉ nội soi hoặc triệu chứng không phải lúc nào cũng phân biệt đầy đủ, đôi khi cần sinh thiết.
Dấu hiệu có thể gặp
Phần lớn người bệnh có thể không cảm thấy gì. Khi có triệu chứng, thường là đau, nóng rát hoặc khó chịu vùng bụng trên; buồn nôn, nôn, chán ăn, nhanh no hoặc no lâu sau bữa ăn. Đây cũng là biểu hiện của nhiều bệnh khác nên không đủ để tự kết luận.
Nếu niêm mạc bị trợt hoặc loét, dạ dày có thể chảy máu. Người bệnh có thể nôn ra máu, nôn chất giống bã cà phê, đi ngoài phân đen hoặc thấy máu sẫm trong phân. Chảy máu ít kéo dài đôi khi không nhìn thấy nhưng gây thiếu máu, mệt, hụt hơi hoặc chóng mặt.
| Biểu hiện | Ý nghĩa cần lưu ý | Hành động |
|---|---|---|
| Đau thượng vị, buồn nôn, nhanh no | Không đặc hiệu | Khám nếu kéo dài |
| Mệt, da nhợt, hụt hơi | Có thể thiếu máu | Kiểm tra sớm |
| Nôn ra máu hoặc phân đen | Có thể chảy máu tiêu hóa | Cấp cứu |
| Đau dữ dội, bụng cứng | Có thể có biến chứng | Cấp cứu |
Nguyên nhân thường gặp
Nhiễm H. pylori là nguyên nhân quan trọng của viêm dạ dày mạn và có liên quan bệnh loét. Nhiễm kéo dài còn làm tăng nguy cơ một số bệnh ác tính ở dạ dày. Tuy nhiên, không thể xác định vi khuẩn chỉ bằng cảm giác đau hay hơi thở có mùi; cần xét nghiệm phù hợp.
Thuốc chống viêm không steroid có thể làm suy yếu hàng rào bảo vệ niêm mạc, nhất là khi dùng kéo dài, liều cao hoặc kết hợp thuốc chống đông. Người cao tuổi và người có tiền sử loét cần đặc biệt thận trọng. Không tự ngừng thuốc điều trị bệnh nền, nhưng nên báo bác sĩ khi xuất hiện đau hoặc dấu hiệu chảy máu.
Viêm dạ dày tự miễn xảy ra khi hệ miễn dịch tấn công tế bào niêm mạc. Tình trạng này có thể ảnh hưởng hấp thu sắt và vitamin B12, dẫn tới thiếu máu. Các nguyên nhân ít gặp khác bao gồm một số nhiễm trùng ở người suy giảm miễn dịch, bệnh viêm hệ thống hoặc tổn thương trong tình trạng bệnh rất nặng.
Bạn có thể tham khảo thêm đau dạ dày và trào ngược dạ dày nếu muốn tìm hiểu sâu hơn.
Ăn cay có gây viêm dạ dày không?
Chế độ ăn không được xem là nguyên nhân chính của phần lớn trường hợp viêm dạ dày. Đồ cay, cà phê, rượu hoặc bữa nhiều dầu có thể làm triệu chứng tăng ở một số người nhưng không chứng minh được loại viêm hay nguyên nhân. Việc chỉ kiêng ăn mà bỏ qua H. pylori hoặc thuốc đang dùng có thể trì hoãn điều trị cần thiết.
Người bệnh nên ghi lại món ăn làm khó chịu và giảm chúng trong thời gian theo dõi. Không cần loại bỏ hàng loạt thực phẩm khi chưa có liên hệ rõ. Chế độ quá kiêng khem có thể làm thiếu dinh dưỡng, nhất là khi đã chán ăn hoặc sụt cân.
Bác sĩ chẩn đoán ra sao?
Bác sĩ hỏi triệu chứng, tiền sử bệnh, thuốc và thực phẩm bổ sung đang dùng. Khám lâm sàng giúp đánh giá điểm đau và dấu hiệu thiếu máu hoặc biến chứng. Xét nghiệm máu có thể kiểm tra thiếu máu; xét nghiệm phân có thể tìm máu ẩn hoặc H. pylori; xét nghiệm hơi thở cũng được dùng để phát hiện H. pylori.
Nội soi đường tiêu hóa trên dùng ống mềm có camera để quan sát thực quản, dạ dày và tá tràng. Qua nội soi, bác sĩ có thể lấy mảnh mô nhỏ. Sinh thiết giúp đánh giá viêm, H. pylori, biến đổi niêm mạc và loại trừ bệnh khác khi cần.
Một số thuốc làm thay đổi kết quả xét nghiệm H. pylori. Người bệnh phải hỏi cơ sở xét nghiệm về cách chuẩn bị, không tự dừng thuốc. Khi có dấu hiệu báo động như chảy máu, sụt cân, nôn nhiều hoặc nuốt khó, việc đánh giá thường cần thực hiện sớm hơn.
Điều trị dựa trên nguyên nhân
Nếu có H. pylori, bác sĩ lựa chọn phác đồ phối hợp thuốc theo tình hình kháng thuốc, tiền sử dị ứng và các lần điều trị trước. Người bệnh cần dùng đủ liệu trình và tái kiểm tra để xác nhận đã loại trừ vi khuẩn. Không tự mua kháng sinh hoặc dùng lại đơn cũ.
Khi tổn thương liên quan thuốc chống viêm, bác sĩ sẽ cân nhắc mức cần thiết của thuốc, lựa chọn thay thế và biện pháp bảo vệ dạ dày. Quyết định phải tính đến bệnh xương khớp, tim mạch và nguy cơ chảy máu. Không tự ngừng aspirin hoặc thuốc chống đông đã được kê.
Thuốc giảm acid hay bảo vệ niêm mạc có thể được dùng tùy tình trạng. Liều và thời gian phải theo hướng dẫn vì dùng kéo dài không cần thiết cũng có rủi ro. Viêm tự miễn có thể cần theo dõi và bổ sung chất thiếu hụt dựa trên xét nghiệm.
Chăm sóc và phòng tái phát
Hạn chế rượu bia, ngừng hút thuốc và tránh tự dùng thuốc chống viêm giúp giảm nguy cơ tổn thương. Ăn lượng vừa phải, nhai chậm và tránh món đã xác định làm triệu chứng tăng. Không cần nhịn ăn hoặc chỉ dùng cháo kéo dài nếu bác sĩ không yêu cầu.
Rửa tay, ăn chín và dùng nước sạch là thói quen vệ sinh hữu ích. Không dùng chung dụng cụ ăn uống chưa được làm sạch. Nếu gia đình có nhiều người nhiễm H. pylori hoặc triệu chứng kéo dài, nên hỏi bác sĩ thay vì tự điều trị đồng loạt.
Khi nào cần khám hoặc cấp cứu?
Nên khám khi khó chịu vùng thượng vị tái diễn, nôn nhiều, ăn nhanh no, chán ăn, sụt cân, nuốt nghẹn, mệt hoặc da nhợt. Người có tiền sử loét, dùng thuốc chống đông hoặc gia đình có ung thư dạ dày càng không nên trì hoãn.
Nôn ra máu, nôn dịch giống bã cà phê, phân đen, choáng, ngất, tim đập nhanh hoặc khó thở là dấu hiệu cần cấp cứu. Đau bụng dữ dội, liên tục, bụng cứng, sốt cao hoặc tình trạng toàn thân xấu nhanh cũng cần đến cơ sở y tế ngay. Nhiều thông tin hữu ích khác đang được chia sẻ tại phongkhamdakhoathudaumot.vn.
Kết luận
Viêm dạ dày có thể do H. pylori, thuốc, cơ chế tự miễn hoặc nhiều nguyên nhân khác và đôi khi hoàn toàn không có triệu chứng. Xét nghiệm, nội soi và sinh thiết được lựa chọn theo từng trường hợp. Người bệnh không nên tự dùng kháng sinh hay thuốc giảm acid kéo dài. Dấu hiệu chảy máu tiêu hóa, đau dữ dội hoặc choáng cần được xử trí cấp cứu.
