Bệnh lậu là một trong những bệnh lây truyền qua đường tình dục phổ biến nhất, nhưng cũng là bệnh hay bị bỏ sót vì nhiều người nhiễm không có triệu chứng rõ. Không ít người chỉ đi khám khi đã tiểu buốt, chảy mủ kéo dài, hoặc khi biết bạn tình vừa được chẩn đoán. Bài viết này tổng hợp những gì bạn cần nắm về căn bệnh: nguyên nhân, đường lây, cách nhận biết ở nam và nữ, biến chứng, xét nghiệm và nguyên tắc điều trị, để bạn chủ động đi khám đúng lúc thay vì lo lắng một mình.
Bệnh lậu là gì và lây truyền như thế nào?
Về mặt y khoa, bệnh lậu là tình trạng nhiễm trùng do vi khuẩn Neisseria gonorrhoeae, thường được gọi là song cầu khuẩn lậu vì dưới kính hiển vi chúng xếp thành từng cặp. Loại vi khuẩn này ưa môi trường ẩm ấm của niêm mạc, nên vị trí bị tấn công nhiều nhất là niệu đạo, cổ tử cung, hậu môn, họng và đôi khi cả kết mạc mắt.
Tác nhân gây bệnh lậu
Lậu cầu khuẩn sống rất kém khi rời khỏi cơ thể người, chúng nhanh chóng mất khả năng gây bệnh khi bị khô hoặc gặp nhiệt độ bất lợi. Đó là lý do bệnh lậu gần như không lây qua bồn cầu, khăn tắm hay bể bơi như nhiều lời đồn. Con đường lây chủ yếu vẫn là tiếp xúc trực tiếp giữa các niêm mạc khi quan hệ tình dục với người đang mang vi khuẩn.
Các đường lây truyền chính
Quan hệ qua đường âm đạo, hậu môn hay bằng miệng đều có thể truyền bệnh lậu, kể cả khi người bệnh chưa có triệu chứng nào. Người mẹ nhiễm bệnh cũng có thể truyền vi khuẩn cho em bé trong lúc sinh thường, gây viêm kết mạc mủ ở trẻ sơ sinh. Một điểm nhiều người hiểu lầm là đã chữa khỏi thì sẽ “miễn dịch”: thực tế cơ thể không tạo được miễn dịch bền vững, nên vẫn có thể tái nhiễm nếu tiếp tục quan hệ không an toàn với người đang mắc.
Ai có nguy cơ mắc bệnh lậu cao hơn?
Nguy cơ tăng lên ở người có nhiều bạn tình, người có bạn tình mới mà không dùng bao cao su, người từng mắc một bệnh lây qua đường tình dục khác, và người có bạn tình đang nhiễm bệnh.
Dấu hiệu bệnh lậu ở nam và nữ khác nhau thế nào?
Thời gian ủ bệnh thường khoảng 2–5 ngày sau lần quan hệ có nguy cơ, nhưng có thể dao động từ 1 đến 14 ngày, thậm chí lâu hơn. Nam giới thường nhận ra sớm hơn nhờ triệu chứng ở niệu đạo khá rõ, trong khi nữ giới lại hay âm thầm.
Biểu hiện bệnh lậu ở nam giới
Ở nam, dấu hiệu điển hình là tiểu buốt, tiểu rát kèm dịch mủ trắng đục, vàng hoặc xanh chảy ra từ đầu dương vật, nhất là vào buổi sáng. Lỗ sáo có thể sưng đỏ, đi tiểu nhiều lần, một số người thấy sốt nhẹ và mệt mỏi. Tuy vậy, vẫn có một tỷ lệ nhỏ nam giới nhiễm bệnh lậu mà gần như không có biểu hiện gì, và đây chính là nguồn lây khó kiểm soát.
Biểu hiện bệnh lậu ở nữ giới
Phụ nữ phần lớn không có triệu chứng hoặc chỉ có dấu hiệu nhẹ, dễ nhầm với viêm âm đạo hay viêm đường tiết niệu thông thường. Khi có, triệu chứng thường gồm khí hư ra nhiều, màu vàng xanh và có mùi, tiểu buốt, ra máu giữa kỳ kinh, đau khi quan hệ hoặc đau âm ỉ vùng bụng dưới. Chính vì “im lặng” như vậy, nhiều chị em chỉ phát hiện khi đi khám phụ khoa định kỳ hoặc khi đã có biến chứng.
Bệnh lậu ở họng, hậu môn và mắt
Nhiễm khuẩn ở họng sau quan hệ bằng miệng thường không gây triệu chứng, đôi khi chỉ đau họng nhẹ nên rất dễ bị bỏ qua. Lậu ở trực tràng có thể gây ngứa, tiết dịch hoặc đau khi đi đại tiện, nhưng cũng nhiều trường hợp không có biểu hiện.
| Đặc điểm | Nam giới | Nữ giới |
|---|---|---|
| Thời gian ủ bệnh thường gặp | Khoảng 2–5 ngày, có thể đến 14 ngày | Khó xác định vì thường không triệu chứng |
| Mức độ biểu hiện | Đa số có triệu chứng rõ | Phần lớn không có hoặc rất mờ nhạt |
| Dấu hiệu hay gặp | Tiểu buốt, chảy mủ niệu đạo | Khí hư bất thường, tiểu buốt, ra máu giữa kỳ |
| Biến chứng đáng lo | Viêm mào tinh hoàn, viêm tuyến tiền liệt | Viêm vùng chậu, tắc vòi trứng, thai ngoài tử cung |
| Nguy cơ bỏ sót | Thấp hơn | Cao hơn |
Bệnh lậu có nguy hiểm không? Những biến chứng cần biết
Bệnh lậu không phải là bệnh cấp cứu trong đa số trường hợp, nhưng nếu kéo dài không điều trị, vi khuẩn có thể lan ngược lên các cơ quan sinh sản và để lại hậu quả lâu dài.
Biến chứng ở nam giới
Vi khuẩn từ niệu đạo có thể lan đến mào tinh hoàn, gây viêm mào tinh hoàn với biểu hiện sưng đau một bên bìu, có khi kèm sốt. Nếu tổn thương cả hai bên và để lại sẹo, khả năng sinh sản có thể bị ảnh hưởng. Ngoài ra còn có nguy cơ viêm tuyến tiền liệt, viêm túi tinh và hẹp niệu đạo do sẹo sau viêm kéo dài.
Biến chứng ở nữ giới và trẻ sơ sinh
Ở phụ nữ, biến chứng đáng ngại nhất là viêm vùng chậu, khi vi khuẩn đi từ cổ tử cung lên tử cung, vòi trứng. Tình trạng này có thể để lại sẹo, gây tắc vòi trứng, tăng nguy cơ thai ngoài tử cung, đau vùng chậu mạn tính và vô sinh. Với thai phụ mắc bệnh lậu, trẻ sinh ra có thể bị viêm kết mạc mủ, nếu không điều trị kịp có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến thị lực.
Biến chứng toàn thân và nguy cơ lây HIV
Trong một số ít trường hợp, vi khuẩn xâm nhập vào máu gây nhiễm lậu cầu lan tỏa, biểu hiện bằng sốt, đau và sưng khớp, tổn thương da rải rác. Bên cạnh đó, tình trạng viêm niêm mạc do bệnh lậu làm tăng khả năng nhiễm và lây truyền HIV. Vì vậy bác sĩ thường đề nghị tầm soát thêm các bệnh xã hội khác.
Chẩn đoán bệnh lậu bằng những xét nghiệm nào?
Không thể khẳng định mình mắc bệnh lậu chỉ dựa vào triệu chứng, vì tiểu buốt hay khí hư bất thường cũng gặp trong chlamydia, nấm, viêm âm đạo do vi khuẩn hay viêm đường tiết niệu. Chẩn đoán chính xác cần dựa trên xét nghiệm mẫu bệnh phẩm tại cơ sở y tế uy tín.
Các phương pháp xét nghiệm phổ biến
Mẫu xét nghiệm có thể là nước tiểu đầu dòng, dịch niệu đạo, dịch cổ tử cung, hoặc dịch phết họng, hậu môn tùy vị trí có nguy cơ. Hiện nay xét nghiệm PCR (khuếch đại axit nucleic) được xem là phương pháp chính nhờ độ nhạy cao, thường làm cùng lúc với chlamydia. Nhuộm soi trực tiếp hữu ích với dịch niệu đạo ở nam có triệu chứng, còn nuôi cấy vi khuẩn kết hợp kháng sinh đồ giúp chọn thuốc phù hợp, đặc biệt khi nghi kháng thuốc hoặc điều trị thất bại.
Khi nào nên đi xét nghiệm bệnh lậu?
Bạn nên đi khám khi có tiểu buốt, chảy mủ, khí hư bất thường sau quan hệ, khi bạn tình được chẩn đoán mắc bệnh, hoặc sau một lần quan hệ không an toàn dù chưa thấy gì. Người có nhiều bạn tình nên tầm soát định kỳ theo tư vấn của bác sĩ. Trường hợp bệnh kéo dài, tái đi tái lại cần được bác sĩ đánh giá kỹ hơn.
Điều trị bệnh lậu như thế nào cho đúng?
Tin tốt là bệnh lậu có thể chữa khỏi khi được điều trị đúng phác đồ và tuân thủ đầy đủ. Tuy nhiên, lậu cầu khuẩn có khả năng kháng kháng sinh ngày càng tăng trên thế giới, nên việc lựa chọn thuốc cần do bác sĩ quyết định dựa trên hướng dẫn hiện hành và tình trạng cụ thể của từng người.
Nguyên tắc điều trị bệnh lậu
Điều trị bệnh lậu chủ yếu dùng kháng sinh nhóm cephalosporin thế hệ mới, có thể ở dạng tiêm, đôi khi phối hợp thêm thuốc khác để xử lý trường hợp đồng nhiễm chlamydia. Liều lượng và đường dùng phụ thuộc vào vị trí nhiễm, tình trạng mang thai, dị ứng thuốc và kết quả xét nghiệm. Người bệnh chỉ dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ, không tự ý bỏ dở khi thấy hết triệu chứng.
Vì sao không nên tự mua thuốc điều trị bệnh lậu?
Nhiều người ngại đi khám nên tự mua kháng sinh uống theo lời mách, hoặc dùng lại đơn thuốc cũ. Cách làm này dễ khiến triệu chứng tạm lắng nhưng vi khuẩn chưa sạch, bệnh chuyển sang dai dẳng và làm gia tăng tình trạng kháng thuốc. Câu hỏi “uống thuốc có hết không” vì thế không có câu trả lời chung, mà phụ thuộc vào việc dùng đúng thuốc, đúng liều và có tái khám hay không.
Thời gian khỏi bệnh và tái khám
Phần lớn người bệnh thấy triệu chứng cải thiện sau vài ngày dùng thuốc phù hợp, nhưng hết triệu chứng chưa đồng nghĩa với khỏi hẳn. Nên kiêng quan hệ tình dục ít nhất 7 ngày sau khi hoàn tất điều trị và cho đến khi hết triệu chứng, đồng thời quay lại khám nếu sau 3–5 ngày mà tình trạng không thuyên giảm. Thời gian khỏi cụ thể của bệnh lậu khác nhau tùy từng người, bác sĩ sẽ hẹn tái khám và xét nghiệm lại khi cần thiết.
Phòng ngừa bệnh lậu và lưu ý cho bạn tình
Phòng bệnh lậu không quá phức tạp, nhưng đòi hỏi sự nhất quán. Bên cạnh bản thân người bệnh, việc thông báo và điều trị cho bạn tình là mắt xích quyết định để không bị lây qua lại.
Biện pháp phòng ngừa hiệu quả
Sử dụng bao cao su đúng cách trong mọi lần quan hệ, kể cả quan hệ bằng miệng và hậu môn, giúp giảm đáng kể nguy cơ lây nhiễm. Hạn chế số lượng bạn tình, chung thủy một vợ một chồng và tầm soát bệnh xã hội định kỳ là những thói quen bảo vệ lâu dài.
Để hiểu rõ hơn, bạn có thể xem thêm bệnh lậu ở nữ cùng với bệnh lậu uống thuốc có hết không.
Điều trị đồng thời cho bạn tình
Khi được chẩn đoán bệnh lậu, bạn nên thông báo cho các bạn tình trong khoảng 2 tháng gần đây để họ đi khám và điều trị, kể cả khi họ không có triệu chứng. Nếu chỉ một người chữa còn người kia không, nguy cơ tái nhiễm gần như chắc chắn xảy ra. Nếu cần thêm thông tin, bạn có thể tham khảo tại phòng khám đa khoa.
Kết luận
Bệnh lậu là bệnh lây qua đường tình dục phổ biến, có thể chữa khỏi, nhưng dễ bị bỏ sót, nhất là ở nữ giới, và có thể để lại biến chứng ảnh hưởng đến khả năng sinh sản nếu chậm trễ. Khi có dấu hiệu nghi ngờ hoặc sau một lần quan hệ có nguy cơ, cách tốt nhất là đến cơ sở y tế uy tín để được bác sĩ chuyên khoa thăm khám, xét nghiệm và điều trị đúng phác đồ. Đừng tự mua thuốc, đừng để ngại ngùng làm lỡ thời điểm điều trị, và hãy nhớ đưa bạn tình cùng đi khám để chấm dứt hoàn toàn vòng lây nhiễm.
