Trĩ nội độ 1 là giai đoạn sớm và nhẹ nhất của bệnh trĩ nội, khi búi trĩ mới hình thành bên trong ống hậu môn và chưa sa ra ngoài. Nhiều người chỉ phát hiện vì thấy vài giọt máu đỏ tươi trên giấy vệ sinh, không đau, rồi tự hỏi liệu có đáng lo không. Bài viết dưới đây giúp bạn hiểu rõ tình trạng này, phân biệt với các nguyên nhân chảy máu khác và biết lúc nào nên đi khám.
Trĩ nội độ 1 là gì và vì sao dễ bị bỏ qua?
Trong ống hậu môn của mỗi người đều có các đệm mạch máu giúp kiểm soát việc đóng kín hậu môn. Khi áp lực vùng chậu tăng kéo dài, các đệm này giãn, sung huyết và trở thành búi trĩ. Trĩ nội độ 1 là khi búi trĩ nằm hoàn toàn phía trên đường lược, chỉ phồng nhẹ vào lòng ống hậu môn và không lòi ra ngoài kể cả lúc rặn.
Vị trí búi trĩ và cách phân độ
Bác sĩ thường phân trĩ nội thành 4 độ dựa trên mức sa của búi trĩ, còn gọi là phân độ Goligher. Độ 1 chưa sa, độ 2 sa khi rặn nhưng tự co lên, độ 3 phải dùng tay đẩy lên, độ 4 sa thường trực không đẩy lên được. Như vậy, trĩ nội độ 1 nằm ở điểm khởi đầu của thang phân loại, là thời điểm can thiệp nhẹ nhàng và hiệu quả nhất.
Vì sao trĩ nội độ 1 thường không đau?
Vùng phía trên đường lược được chi phối bởi thần kinh tạng, ít nhạy cảm với cảm giác đau như da quanh hậu môn. Vì thế, búi trĩ nội ở giai đoạn này hầu như không gây đau, người bệnh chỉ thấy máu hoặc hơi vướng, ngứa nhẹ. Chính sự “êm ả” này khiến nhiều người chủ quan, chờ đến khi búi trĩ sa ra ngoài mới đi khám.
Dấu hiệu nhận biết trĩ nội độ 1
Triệu chứng của trĩ nội độ 1 thường kín đáo và đến rồi đi theo thói quen đại tiện. Hiểu đúng các dấu hiệu sẽ giúp bạn không quá hoang mang nhưng cũng không bỏ qua điều cần chú ý.
Đi ngoài ra máu đỏ tươi, không đau
Đây là biểu hiện điển hình nhất. Máu thường dính quanh khuôn phân, thấm trên giấy vệ sinh hoặc nhỏ vài giọt vào bồn cầu, thường xuất hiện khi phân cứng cọ xát vào búi trĩ. Tình trạng đi ngoài ra máu tươi ở người bị trĩ nội độ 1 thường lượng ít, tự cầm, không kèm đau quặn bụng hay sụt cân.
Các cảm giác khác có thể gặp
Một số người thấy hơi ngứa hoặc ẩm vùng hậu môn do niêm mạc tiết dịch, có cảm giác đi chưa hết phân hoặc vướng nhẹ sau khi đại tiện. Những biểu hiện này không đặc hiệu, có thể gặp ở nhiều bệnh hậu môn khác. Vì vậy, việc tự chẩn đoán trĩ nội độ 1 chỉ dựa vào cảm giác là không đủ tin cậy.
| Đặc điểm | Trĩ nội độ 1 | Trĩ nội độ 2 |
|---|---|---|
| Búi trĩ sa ra ngoài | Không sa | Sa khi rặn, tự co lên |
| Chảy máu | Ít, đỏ tươi, thường khi phân cứng | Có thể nhiều hơn, nhỏ giọt |
| Đau | Hầu như không | Có thể khó chịu, cộm |
| Hướng xử trí thường gặp | Điều chỉnh lối sống, thuốc theo chỉ định | Nội khoa, có thể kết hợp thủ thuật |
Nguyên nhân và yếu tố thúc đẩy trĩ nội độ 1
Bệnh trĩ hiếm khi do một nguyên nhân đơn lẻ, mà là kết quả của nhiều yếu tố làm tăng áp lực lên tĩnh mạch vùng hậu môn trực tràng trong thời gian dài. Nhận ra yếu tố nào đang tác động lên mình là bước đầu để kiểm soát bệnh hiệu quả.
Táo bón và thói quen đi vệ sinh chưa đúng
Táo bón mạn tính khiến người bệnh phải rặn mạnh, kéo dài thời gian ngồi bồn cầu, làm máu dồn ứ vào đám rối tĩnh mạch. Thói quen dùng điện thoại khi đi vệ sinh cũng làm thời gian ngồi kéo dài không cần thiết. Tiêu chảy kéo dài cũng gây kích thích niêm mạc và góp phần hình thành trĩ.
Lối sống và các yếu tố khác
Ngồi hoặc đứng lâu (dân văn phòng, tài xế, công nhân đứng máy), ăn ít rau, uống ít nước, thừa cân, mang thai và tuổi tác đều là yếu tố thuận lợi. Ở phụ nữ mang thai, tử cung to dần chèn ép tĩnh mạch vùng chậu nên trĩ khá thường gặp, cần được bác sĩ tư vấn cách xử lý an toàn cho cả mẹ và bé.
Trĩ nội độ 1 có nguy hiểm không, có tự khỏi không?
Xét riêng về mức độ, trĩ nội độ 1 không phải tình trạng cấp cứu và thường đáp ứng tốt với điều chỉnh lối sống. Tuy nhiên, “nhẹ” không có nghĩa là có thể để mặc, vì búi trĩ thường không tự biến mất nếu nguyên nhân vẫn còn.
Nguy cơ tiến triển nếu chủ quan
Khi tình trạng rặn mạnh, táo bón kéo dài không được cải thiện, búi trĩ có thể to dần và chuyển sang độ 2, độ 3. Lúc đó người bệnh dễ gặp sa búi trĩ, chảy máu nhiều hơn, viêm nhiễm hoặc nứt kẽ hậu môn đi kèm. Chảy máu rỉ rả kéo dài nhiều tháng ở một số trường hợp còn có thể dẫn tới thiếu máu, gây mệt mỏi, da xanh.
Không phải cứ đi ngoài ra máu là trĩ
Chảy máu khi đại tiện còn có thể do nứt hậu môn, polyp đại trực tràng, viêm loét đại tràng hay ung thư đại trực tràng. Các chuyên gia khuyến cáo người trên 40 tuổi bị chảy máu trực tràng, nhất là khi gia đình có người mắc ung thư đại trực tràng, nên được bác sĩ cân nhắc nội soi đại tràng. Đây là lý do không nên tự kết luận mình bị trĩ nội độ 1 rồi tự mua thuốc về dùng.
Hãy đi khám sớm nếu máu ra nhiều, máu đỏ sẫm hoặc lẫn nhầy, phân đen, thay đổi thói quen đại tiện kéo dài, sụt cân không rõ lý do, đau bụng hoặc chóng mặt, mệt nhiều.
Chẩn đoán và cách điều trị trĩ nội độ 1
Vì búi trĩ nằm bên trong và không sa ra ngoài, bác sĩ không thể nhìn thấy trĩ nội độ 1 chỉ bằng quan sát bên ngoài. Việc thăm khám chuyên khoa giúp xác định chính xác mức độ và loại trừ các nguyên nhân khác.
Thăm khám và nội soi hậu môn trực tràng
Bác sĩ sẽ hỏi về triệu chứng, thói quen đại tiện, tiền sử gia đình, sau đó thăm trực tràng bằng tay. Nội soi hậu môn trực tràng giúp quan sát trực tiếp búi trĩ, vị trí và mức độ. Nếu có dấu hiệu đáng ngờ hoặc theo độ tuổi, bác sĩ có thể chỉ định nội soi đại tràng hoặc xét nghiệm máu bổ sung.
Điều chỉnh lối sống là nền tảng
Với phần lớn người bệnh trĩ nội độ 1, thay đổi chế độ ăn và thói quen sinh hoạt là bước đầu tiên và quan trọng nhất. Bổ sung chất xơ từ rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, uống đủ nước giúp phân mềm, đi ngoài nhẹ nhàng hơn. Nhiều khuyến nghị quốc tế đề xuất người trưởng thành ăn khoảng 25 đến 38 gam chất xơ mỗi ngày tùy giới và độ tuổi, nên tăng dần để tránh đầy hơi.
Bạn có thể tham khảo thêm trĩ nội là gì và sau mổ trĩ bao lâu quan hệ được nếu muốn tìm hiểu sâu hơn.
Thuốc điều trị theo chỉ định bác sĩ
Khi cần, bác sĩ có thể kê các nhóm thuốc như thuốc làm bền thành mạch, thuốc đặt hoặc bôi tại chỗ giúp giảm viêm, giảm ngứa, thuốc nhuận tràng hoặc chất xơ bổ sung để cải thiện táo bón. Mỗi nhóm có chỉ định và lưu ý riêng, đặc biệt với phụ nữ mang thai, người dùng thuốc chống đông. Không nên tự mua thuốc kéo dài hay tự ngưng thuốc khi thấy đỡ, vì trĩ nội độ 1 dễ tái phát nếu nguyên nhân chưa được giải quyết.
Thủ thuật khi điều trị nội khoa chưa hiệu quả
Phẫu thuật gần như không đặt ra ở giai đoạn này. Nếu đã điều chỉnh lối sống và dùng thuốc đúng cách mà vẫn chảy máu dai dẳng, bác sĩ có thể cân nhắc các thủ thuật ít xâm lấn như thắt búi trĩ bằng vòng cao su, tiêm xơ hoặc quang đông hồng ngoại. Các phương pháp này thực hiện nhanh, thường không cần nằm viện, nhưng vẫn có nguy cơ đau, chảy máu nhẹ hoặc tái phát, nên cần được chỉ định đúng.
| Phương pháp | Ưu điểm | Hạn chế |
|---|---|---|
| Điều chỉnh ăn uống, sinh hoạt | An toàn, chi phí thấp, phòng tái phát lâu dài | Cần kiên trì, hiệu quả chậm |
| Thuốc theo đơn | Giảm nhanh chảy máu, ngứa, viêm | Không loại bỏ nguyên nhân, dễ tái phát nếu ngưng sớm |
| Tiêm xơ, quang đông hồng ngoại | Ít xâm lấn, phù hợp búi trĩ nhỏ hay chảy máu | Có thể phải làm nhiều lần, có tỷ lệ tái phát |
| Thắt vòng cao su | Hiệu quả tốt với búi trĩ chảy máu dai dẳng | Có thể đau tức vài ngày, hạn chế ở người dùng thuốc chống đông |
Chăm sóc tại nhà và phòng ngừa trĩ nội độ 1 tái phát
Kiểm soát trĩ nội độ 1 lâu dài phụ thuộc nhiều vào những thói quen nhỏ mỗi ngày. Đây cũng là phần người bệnh có thể chủ động nhiều nhất.
Thói quen đại tiện lành mạnh
Tập đi vệ sinh vào một khung giờ cố định, đi ngay khi có nhu cầu thay vì nhịn. Không ngồi bồn cầu quá lâu, không rặn mạnh, không mang điện thoại vào nhà vệ sinh. Một số người thấy dễ chịu hơn khi kê một chiếc ghế nhỏ dưới chân để tư thế ngồi gần với tư thế ngồi xổm, giúp phân đi ra thuận lợi hơn.
Vận động và vệ sinh vùng hậu môn
Nếu phải ngồi lâu, nên đứng dậy đi lại vài phút sau mỗi giờ làm việc. Đi bộ, bơi, yoga nhẹ giúp nhu động ruột tốt hơn và giảm ứ máu vùng chậu. Sau đi vệ sinh, rửa nhẹ bằng nước ấm thay vì chà mạnh bằng giấy khô; ngâm hậu môn nước ấm vài phút có thể giúp giảm khó chịu. Hạn chế rượu bia, đồ cay nóng nếu bạn thấy chúng làm triệu chứng nặng thêm.
Khi nào cần tái khám
Hãy quay lại gặp bác sĩ nếu sau vài tuần điều chỉnh mà vẫn chảy máu, máu nhiều hơn, xuất hiện khối lòi ra khi rặn hay đau rát hậu môn. Người đã được chẩn đoán trĩ nội độ 1 cũng nên tái khám theo hẹn để bác sĩ đánh giá tiến triển và điều chỉnh hướng điều trị kịp thời. Để đọc thêm các chủ đề sức khỏe khác, bạn có thể truy cập phòng khám Thủ Dầu Một.
Kết luận
Trĩ nội độ 1 là giai đoạn nhẹ, thường chỉ biểu hiện bằng đi ngoài ra máu đỏ tươi không đau và có thể kiểm soát tốt nếu phát hiện sớm. Điều quan trọng là đừng tự chẩn đoán, vì chảy máu hậu môn còn có thể do nhiều bệnh lý khác cần được loại trừ. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy đến cơ sở y tế uy tín để bác sĩ chuyên khoa thăm khám, nội soi khi cần và tư vấn hướng xử trí phù hợp, đồng thời duy trì thói quen ăn uống, sinh hoạt lành mạnh để búi trĩ không tiến triển.
