Trào ngược dạ dày xảy ra khi dịch hoặc thức ăn trong dạ dày đi ngược lên thực quản, thường gây nóng rát sau xương ức và ợ chua. Một đợt trào ngược thỉnh thoảng có thể gặp sau bữa ăn lớn, nhưng triệu chứng lặp lại, ảnh hưởng giấc ngủ hoặc gây tổn thương thực quản có thể là bệnh trào ngược dạ dày thực quản. Việc tự dùng thuốc kéo dài mà không đánh giá nguyên nhân có thể che lấp dấu hiệu cần khám.
Vì sao dịch dạ dày trào lên thực quản?
Giữa thực quản và dạ dày có cơ thắt thực quản dưới, hoạt động như một van. Van mở để thức ăn đi xuống rồi đóng lại. Khi cơ này giãn không phù hợp hoặc đóng không đủ, dịch dạ dày có thể đi ngược lên. Niêm mạc thực quản không có khả năng bảo vệ giống dạ dày nên dễ bị kích ứng.
Một số yếu tố có thể làm triệu chứng tăng gồm ăn quá no, nằm ngay sau ăn, thừa cân, mang thai, hút thuốc, thoát vị hoành và một số thuốc. Từng người có tác nhân khác nhau; một món ăn gây khó chịu ở người này chưa chắc ảnh hưởng người khác.
Dấu hiệu thường gặp
Nóng rát sau xương ức
Cảm giác nóng hoặc bỏng rát thường bắt đầu ở vùng thượng vị hay sau xương ức rồi lan lên cổ. Triệu chứng dễ xuất hiện sau ăn, khi cúi người hoặc nằm. Đây được gọi là ợ nóng, nhưng không liên quan trực tiếp đến tim.
Tuy nhiên, đau ngực do tim và do trào ngược đôi khi khó phân biệt. Đau thắt ngực kèm khó thở, vã mồ hôi, buồn nôn, choáng hoặc lan ra tay, lưng, cổ, hàm cần được cấp cứu.
Ợ chua và trào dịch
Người bệnh có thể cảm thấy vị chua, đắng hoặc thức ăn trào lên họng, nhất là sau bữa tối hoặc khi nằm. Trào dịch ban đêm có thể làm thức giấc, ho sặc và khó ngủ.
Triệu chứng ở họng và đường thở
Một số người bị khàn tiếng, ho kéo dài, cảm giác vướng họng hoặc thường xuyên phải hắng giọng. Những biểu hiện này có nhiều nguyên nhân khác, bao gồm dị ứng, hen, nhiễm trùng và tác dụng của thuốc. Không nên mặc định mọi cơn ho đều do dạ dày.
Khó nuốt hoặc đau khi nuốt
Khó nuốt, cảm giác thức ăn mắc lại hoặc đau khi nuốt là dấu hiệu cần khám. Viêm nặng có thể làm hẹp thực quản, nhưng rối loạn vận động và khối u cũng có thể gây triệu chứng tương tự.
Khi nào trào ngược trở thành bệnh?
Một lần ợ chua sau bữa ăn không đủ để chẩn đoán bệnh. Bác sĩ cân nhắc tần suất, mức độ, ảnh hưởng đến sinh hoạt, đáp ứng điều trị và dấu hiệu tổn thương. Bệnh trào ngược có thể làm viêm, loét, chảy máu hoặc hẹp thực quản. Một số người phát triển biến đổi niêm mạc cần theo dõi chuyên khoa.
Mức độ khó chịu không luôn tương ứng với mức tổn thương. Người có triệu chứng nhẹ vẫn có thể cần đánh giá nếu kéo dài, còn người nóng rát nhiều chưa chắc đã có biến chứng nặng.
Bác sĩ chẩn đoán bằng cách nào?
Nhiều trường hợp được đánh giá dựa trên triệu chứng và bệnh sử. Bác sĩ hỏi thời điểm xuất hiện, mối liên hệ với bữa ăn, tư thế, thuốc đang dùng và các dấu hiệu cảnh báo. Khám giúp đánh giá nguyên nhân khác của đau ngực, ho hoặc khó nuốt.
Nội soi thực quản dạ dày có thể được chỉ định khi khó nuốt, chảy máu, thiếu máu, sụt cân, nôn kéo dài, điều trị không đáp ứng hoặc có nguy cơ biến chứng. Đo pH thực quản và các khảo sát chức năng được dùng trong trường hợp cần xác định mối liên quan giữa triệu chứng và trào ngược hoặc chuẩn bị can thiệp.
Cách kiểm soát trào ngược dạ dày
Điều chỉnh thời điểm và lượng ăn
Ăn lượng vừa phải, chậm và tránh bữa quá lớn có thể giảm áp lực trong dạ dày. Nếu triệu chứng xuất hiện ban đêm, nên kết thúc bữa ăn trước khi nằm khoảng ba giờ. Không nằm, gập bụng hoặc vận động nặng ngay sau ăn.
Thay vì kiêng hàng loạt, hãy ghi nhật ký món ăn và triệu chứng để nhận diện tác nhân cá nhân. Thực phẩm thường được một số người ghi nhận làm nặng gồm đồ nhiều chất béo, món cay, chocolate, bạc hà, cà phê, rượu, cà chua và trái cây chua. Chỉ nên giảm món thực sự liên quan để tránh chế độ ăn thiếu cân đối.
Kiểm soát cân nặng và tư thế ngủ
Nếu đang thừa cân hoặc béo phì, giảm cân phù hợp có thể giảm áp lực ổ bụng và cải thiện triệu chứng. Người bị trào ngược về đêm có thể kê cao phần đầu và thân trên bằng nêm chắc chắn. Chỉ chồng thêm nhiều gối dưới đầu đôi khi làm gập bụng và không hiệu quả.
Nên mặc quần áo không quá chật vùng bụng và bỏ thuốc lá nếu đang hút. Khi công việc đòi hỏi cúi nhiều, có thể sắp xếp tránh cúi ngay sau bữa ăn.
Thuốc cần dùng đúng mục đích
Thuốc trung hòa acid có thể giảm triệu chứng nhẹ trong thời gian ngắn. Các nhóm giảm tiết acid có tác dụng và cách dùng khác nhau. Không nên dùng thuốc không kê đơn hằng ngày hoặc kéo dài nếu chưa trao đổi với bác sĩ, vì thuốc có thể gây tác dụng phụ, tương tác hoặc làm chậm chẩn đoán bệnh khác.
Người mang thai, có bệnh gan thận, đang dùng nhiều thuốc hoặc có triệu chứng kéo dài cần được tư vấn trước khi sử dụng. Không tự tăng liều hay ngừng thuốc được kê mà không trao đổi với người điều trị.
Can thiệp và phẫu thuật
Một số ít trường hợp được cân nhắc thủ thuật hoặc phẫu thuật khi triệu chứng không kiểm soát bằng thay đổi lối sống và thuốc, có biến chứng hoặc có chỉ định cụ thể. Can thiệp có nguy cơ riêng và cần đánh giá chức năng thực quản trước khi quyết định.
Bên cạnh đó, các bài viết về triệu chứng sốt xuất huyết và sốt xuất huyết cũng có nhiều thông tin liên quan hữu ích.
Những sai lầm dễ làm bệnh nặng hơn
- Nằm ngay sau khi ăn tối hoặc ăn khuya sát giờ ngủ.
- Tự kiêng quá nhiều nhóm thực phẩm dẫn đến thiếu dinh dưỡng.
- Dùng thuốc giảm acid kéo dài mà không tái đánh giá.
- Cho rằng đau ngực luôn là do dạ dày.
- Uống các hỗn hợp không rõ thành phần hoặc dùng mẹo có tính acid.
- Bỏ qua khó nuốt, sụt cân hoặc chảy máu tiêu hóa.
Khi nào cần đi khám hoặc cấp cứu?
Nên khám nếu triệu chứng xảy ra thường xuyên, đánh thức ban đêm, không cải thiện sau điều chỉnh lối sống, phải dùng thuốc liên tục hoặc gây ho, khàn tiếng kéo dài. Khó nuốt, đau khi nuốt, nôn dai dẳng, sụt cân không chủ ý, thiếu máu, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen cần được đánh giá sớm.
Đến cấp cứu khi đau ngực dữ dội hoặc mới xuất hiện, nhất là kèm khó thở, vã mồ hôi, choáng, buồn nôn hoặc đau lan. Không tự lái xe nếu nghi vấn vấn đề tim mạch.
Câu hỏi thường gặp
Trào ngược có chữa khỏi hoàn toàn không?
Nhiều người kiểm soát tốt bằng thói quen và thuốc phù hợp. Khả năng hết triệu chứng lâu dài phụ thuộc nguyên nhân, cân nặng, thoát vị hoành và các yếu tố cá nhân. Bệnh có thể tái phát khi tác nhân quay lại.
Uống sữa có giảm trào ngược không?
Sữa có thể làm dịu tạm thời ở một số người, nhưng loại nhiều chất béo có thể khiến triệu chứng tăng. Không xem sữa là thuốc và nên theo dõi phản ứng cá nhân.
Nội soi bình thường có loại trừ bệnh không?
Không hoàn toàn. Một số người có triệu chứng trào ngược nhưng niêm mạc thực quản chưa có tổn thương thấy trên nội soi. Bác sĩ có thể dựa vào bệnh sử hoặc chỉ định khảo sát khác khi cần. Nếu cần thêm thông tin, bạn có thể tham khảo tại phongkhamdakhoathudaumot.vn.
Kiểm soát trào ngược dạ dày hiệu quả cần kết hợp ăn uống, tư thế, cân nặng và thuốc đúng chỉ định. Dấu hiệu cảnh báo hoặc đau ngực không điển hình luôn cần được đánh giá thay vì tự điều trị kéo dài.
