Triệu chứng sốt xuất huyết thường khởi đầu bằng sốt cao, đau đầu, đau mỏi cơ khớp, buồn nôn hoặc phát ban. Điều dễ gây chủ quan là giai đoạn nguy hiểm có thể xuất hiện khi người bệnh bắt đầu hạ sốt. Vì vậy, không nên chỉ nhìn nhiệt độ để kết luận đã khỏi; cần theo dõi toàn trạng, khả năng uống, tiểu tiện, đau bụng, nôn và các biểu hiện chảy máu.
Sốt xuất huyết là bệnh gì?
Sốt xuất huyết dengue là bệnh do virus dengue, lây sang người chủ yếu qua muỗi Aedes mang virus. Bệnh không truyền trực tiếp qua tiếp xúc thông thường như bắt tay hay dùng chung bàn ăn. Muỗi có thể đốt người đang có virus trong máu rồi truyền sang người khác.
Nhiều người nhiễm virus không có triệu chứng hoặc chỉ mắc bệnh nhẹ. Một số trường hợp tiến triển nặng do thoát huyết tương, chảy máu nghiêm trọng hoặc tổn thương cơ quan. Trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người có bệnh nền và người từng nhiễm dengue cần được theo dõi cẩn thận hơn, nhưng người khỏe mạnh vẫn có thể mắc bệnh nặng.
Triệu chứng sốt xuất huyết giai đoạn đầu
Biểu hiện thường bắt đầu sau một khoảng thời gian kể từ khi bị muỗi mang virus đốt. Các triệu chứng có thể giống cúm hoặc bệnh virus khác nên không thể chẩn đoán chắc chắn chỉ bằng cảm giác.
Sốt cao đột ngột
Người bệnh có thể sốt cao liên tục, rét run hoặc nóng bừng. Sốt thường đi kèm mệt lả, chán ăn và khát nước. Có người đáp ứng tạm thời với biện pháp hạ sốt rồi sốt lại.
Đau đầu, đau sau mắt và đau mỏi
Đau đầu có thể rõ ở vùng trán, kèm cảm giác đau sau hốc mắt, nhất là khi đảo mắt. Đau cơ, đau khớp và nhức toàn thân cũng thường gặp. Mức độ đau không cho biết chắc bệnh nhẹ hay nặng.
Buồn nôn, nôn và chán ăn
Người bệnh có thể ăn kém, buồn nôn hoặc nôn vài lần. Nếu nôn liên tục, không uống được hoặc đau bụng tăng, đây không còn là biểu hiện nên theo dõi đơn thuần tại nhà.
Phát ban và biểu hiện ngoài da
Ban đỏ có thể xuất hiện trong những ngày bệnh, nhưng không phải ai cũng có. Các chấm đỏ không biến mất khi căng da có thể gợi ý xuất huyết dưới da. Tuy nhiên, nhiều bệnh nhiễm virus và dị ứng cũng gây phát ban, nên cần kết hợp khám và xét nghiệm.
Chảy máu nhẹ
Một số người chảy máu mũi, chảy máu chân răng, dễ bầm tím hoặc phụ nữ có kinh nguyệt nhiều hơn. Dù lượng ít, biểu hiện chảy máu cần được báo với nhân viên y tế để đánh giá cùng các dấu hiệu khác.
Có thể bạn cũng cần biết thêm về sốt xuất huyết và bảng giá xét nghiệm viện pasteur.
Dấu hiệu cảnh báo sốt xuất huyết nặng
Giai đoạn cần cảnh giác thường rơi vào lúc sốt giảm, nhất là từ khoảng ngày thứ ba đến ngày thứ bảy của bệnh. Người nhà nên theo dõi sát thay vì cho rằng hạ sốt là đã hồi phục.
Các dấu hiệu cảnh báo gồm:
- Đau bụng nhiều hoặc ấn đau vùng bụng.
- Nôn liên tục, không giữ được nước uống.
- Chảy máu mũi, chân răng tăng; nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen, có máu.
- Lừ đừ, bứt rứt, vật vã hoặc thay đổi ý thức.
- Thở nhanh, khó thở hoặc cảm giác hụt hơi.
- Da lạnh, tái, tay chân lạnh, vã mồ hôi.
- Khát nhiều, tiểu ít hoặc nhiều giờ không tiểu.
- Mệt lả, đứng không vững hoặc ngất.
Khi có bất kỳ dấu hiệu nào, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay. Không chờ đủ nhiều triệu chứng và không tự lái xe nếu người bệnh đang choáng.
Vì sao hạ sốt vẫn có thể nguy hiểm?
Trong một số ca dengue, thành mạch tăng tính thấm làm dịch thoát khỏi lòng mạch. Quá trình này có thể xảy ra khi nhiệt độ đã giảm, dẫn đến cô đặc máu, tụt huyết áp và sốc. Chảy máu hoặc tổn thương gan, tim, thần kinh cũng có thể xuất hiện ở bệnh nặng.
Do đó, các chỉ số cần theo dõi không chỉ là nhiệt độ mà còn gồm mạch, huyết áp, nhịp thở, lượng nước uống, lượng nước tiểu, trạng thái tỉnh táo và dấu hiệu chảy máu. Việc đánh giá chuyên môn giúp phát hiện thay đổi trước khi người bệnh suy sụp rõ.
Sốt xuất huyết được chẩn đoán như thế nào?
Bác sĩ hỏi ngày bắt đầu sốt, nơi ở hoặc đi lại, tình hình dịch, triệu chứng và bệnh nền. Khám lâm sàng tập trung vào tuần hoàn, hô hấp, bụng, da niêm mạc và dấu hiệu mất nước. Xét nghiệm máu có thể được chỉ định theo ngày bệnh để hỗ trợ xác định dengue và theo dõi tế bào máu, mức cô đặc máu hoặc chức năng cơ quan.
Tiểu cầu giảm có thể gặp trong sốt xuất huyết, nhưng một kết quả đơn lẻ không quyết định toàn bộ mức độ nặng. Bác sĩ đánh giá xu hướng xét nghiệm cùng biểu hiện lâm sàng. Không tự truyền dịch hoặc yêu cầu truyền tiểu cầu chỉ dựa vào một con số.
Chăm sóc người nghi sốt xuất huyết tại nhà
Chỉ theo dõi tại nhà khi đã được đánh giá phù hợp và có khả năng quay lại cơ sở y tế nhanh chóng. Người bệnh cần nghỉ ngơi, uống từng ngụm thường xuyên và theo dõi lượng tiểu. Dung dịch uống nên phù hợp hướng dẫn của nhân viên y tế; người có bệnh tim, thận hoặc hạn chế dịch cần được tư vấn riêng.
Không tự dùng aspirin hoặc ibuprofen vì có thể làm tăng nguy cơ chảy máu. Không tự phối hợp nhiều thuốc cảm, thuốc hạ sốt hoặc thuốc nam vì dễ trùng hoạt chất và ảnh hưởng gan. Việc dùng thuốc phải đúng chỉ dẫn, đặc biệt với trẻ em, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền.
Nên ghi lại ngày bệnh, nhiệt độ, số lần nôn, lượng nước uống, số lần tiểu và mọi biểu hiện chảy máu. Muỗi vẫn có thể đốt người bệnh rồi truyền virus, vì vậy cần ngủ màn, mặc đồ che da và áp dụng biện pháp chống muỗi cả ban ngày.
Khi nào cần đi khám?
Người sốt trong vùng đang lưu hành dengue nên đi khám nếu sốt cao kéo dài, mệt nhiều, phát ban, đau mỏi rõ hoặc không chắc nguyên nhân. Trẻ nhỏ, người cao tuổi, người mang thai và người có bệnh mạn tính nên được đánh giá sớm.
Cần tái khám đúng hẹn ngay cả khi thấy đỡ sốt. Đến cấp cứu nếu đau bụng nhiều, nôn liên tục, khó thở, lừ đừ, vật vã, da lạnh, tiểu ít, chảy máu bất thường, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, choáng hoặc ngất.
Phân biệt với cảm cúm và bệnh khác
Cúm, COVID-19, sốt phát ban và nhiều nhiễm trùng khác có thể gây sốt, đau đầu, đau mỏi. Ho, đau họng hay sổ mũi có thể hướng đến bệnh hô hấp nhưng không loại trừ hoàn toàn dengue. Sốt kèm đau bụng hoặc tiêu chảy cũng không đủ để tự phân biệt.
Vì biểu hiện chồng lấp, người bệnh không nên dựa vào bảng triệu chứng trên mạng để tự kết luận. Bối cảnh dịch tễ, khám trực tiếp và xét nghiệm đúng thời điểm mới giúp chẩn đoán đáng tin cậy.
Cách giảm nguy cơ lây lan
Loại bỏ nước đọng trong dụng cụ quanh nhà, đậy kín vật chứa nước, thay nước bình hoa và vệ sinh khu vực muỗi sinh sản. Dùng màn, quần áo dài và sản phẩm xua muỗi theo hướng dẫn. Muỗi Aedes hoạt động nhiều vào ban ngày nên phòng muỗi không chỉ cần thực hiện ban đêm. Bạn có thể tìm hiểu thêm các bài viết sức khỏe khác tại phongkhamdakhoathudaumot.
Nhận biết triệu chứng sốt xuất huyết là bước đầu, nhưng quan trọng hơn là theo dõi dấu hiệu cảnh báo trong lúc hạ sốt. Khám đúng thời điểm và đưa người bệnh đến viện ngay khi có biểu hiện nặng giúp giảm nguy cơ biến chứng nguy hiểm.
