Xét nghiệm NIPT là một trong những từ khóa được các mẹ bầu tìm nhiều nhất khi bước vào khoảng tuần thứ 10 đến tuần thứ 12 của thai kỳ, thời điểm bác sĩ bắt đầu nhắc đến sàng lọc trước sinh. Chỉ cần lấy một ống máu tĩnh mạch của mẹ, nhưng kết quả lại liên quan đến những câu hỏi rất lớn về sức khỏe của em bé. Bài viết này giúp bạn hiểu NIPT là gì, phát hiện được gì, nên làm khi nào, kết quả có ý nghĩa ra sao và những giới hạn cần biết trước khi quyết định.

Xét nghiệm NIPT là gì và hoạt động như thế nào?

NIPT là viết tắt của Non-Invasive Prenatal Testing, nghĩa là xét nghiệm sàng lọc trước sinh không xâm lấn. Thay vì can thiệp vào buồng tử cung, kỹ thuật này chỉ cần mẫu máu của mẹ, sau đó phân tích các đoạn ADN nhỏ của thai nhi đang trôi nổi tự do trong máu mẹ. Nhờ vậy, xét nghiệm NIPT không gây nguy cơ sảy thai do thủ thuật như chọc ối hay sinh thiết gai nhau.

ADN tự do của thai nhi đến từ đâu?

xét nghiệm nipt - Xét nghiệm NIPT là gì và hoạt động như thế nào?
xét nghiệm nipt – Xét nghiệm NIPT là gì và hoạt động như thế nào?

Trong suốt thai kỳ, một phần tế bào của bánh nhau bị vỡ ra và giải phóng các mảnh ADN nhỏ vào tuần hoàn của mẹ. Giới chuyên môn gọi đây là ADN tự do của thai nhi (cell-free fetal DNA). Lượng ADN này tăng dần theo tuổi thai và biến mất nhanh sau sinh, nên phản ánh khá sát thai kỳ hiện tại.

Máy phân tích tìm kiếm điều gì?

Hệ thống giải trình tự gen sẽ “đếm” các đoạn ADN thuộc từng nhiễm sắc thể. Nếu số đoạn ADN của một nhiễm sắc thể nào đó nhiều hơn mức kỳ vọng, đó là dấu hiệu gợi ý thai có thể thừa một nhiễm sắc thể, chẳng hạn tam nhiễm 21. Kết quả cuối cùng được trả về dưới dạng nguy cơ cao hoặc nguy cơ thấp, chứ không phải kết luận chắc chắn thai có bệnh hay không.

Xét nghiệm NIPT phát hiện được những gì?

Nhiều người kỳ vọng một ống máu có thể “soi” toàn bộ sức khỏe của em bé. Thực tế, xét nghiệm NIPT tập trung vào các bất thường về số lượng nhiễm sắc thể, và phạm vi sàng lọc thay đổi theo từng gói.

Nhóm bất thường nhiễm sắc thể phổ biến

xét nghiệm nipt - Xét nghiệm NIPT phát hiện được những gì?
xét nghiệm nipt – Xét nghiệm NIPT phát hiện được những gì?

Mọi gói xét nghiệm NIPT cơ bản đều sàng lọc ba hội chứng thường gặp nhất: hội chứng Down (tam nhiễm 21), hội chứng Edwards (tam nhiễm 18) và hội chứng Patau (tam nhiễm 13). Ngoài ra, nhiều gói còn đánh giá bất thường nhiễm sắc thể giới tính như hội chứng Turner, Klinefelter, Triple X hoặc XYY. Các gói mở rộng có thể sàng lọc thêm một số hội chứng vi mất đoạn hoặc bất thường ở các nhiễm sắc thể khác.

Những gì NIPT không thay thế được

NIPT không phát hiện được dị tật cấu trúc như tim bẩm sinh, hở môi hàm ếch, dị tật ống thần kinh hay bất thường chi. Nó cũng không bao phủ toàn bộ bệnh di truyền đơn gen. Vì thế, dù kết quả xét nghiệm NIPT nguy cơ thấp, mẹ bầu vẫn cần siêu âm hình thái đúng các mốc mà bác sĩ sản khoa hẹn, đặc biệt là siêu âm đo độ mờ da gáy và siêu âm hình thái giữa thai kỳ.

Nội dung Có trong gói NIPT cơ bản Cần phương pháp khác
Hội chứng Down, Edwards, Patau Có Chọc ối hoặc sinh thiết gai nhau để chẩn đoán xác định
Bất thường nhiễm sắc thể giới tính Thường có Chẩn đoán xâm lấn nếu nguy cơ cao
Vi mất đoạn nhiễm sắc thể Chỉ ở gói mở rộng Xét nghiệm di truyền chuyên sâu
Dị tật tim, chi, ống thần kinh Không Siêu âm hình thái, siêu âm tim thai
Bệnh di truyền đơn gen Thường không Tư vấn di truyền, xét nghiệm gen riêng

Khi nào nên làm xét nghiệm NIPT và ai được khuyến nghị?

xét nghiệm nipt - Những gì NIPT không thay thế được
xét nghiệm nipt – Những gì NIPT không thay thế được

Nghe bạn bè mỗi người làm một tuần khác nhau, nhiều mẹ bầu dễ băn khoăn. Câu trả lời phụ thuộc vào cả cơ sở khoa học lẫn tình trạng thai kỳ của từng người.

Mốc tuần thai phù hợp

Về mặt kỹ thuật, xét nghiệm NIPT có thể thực hiện từ khoảng tuần thai thứ 10 trở đi, và nhiều bệnh viện khuyến nghị làm từ tuần thứ 12. Lý do là trước thời điểm này, tỷ lệ ADN thai (fetal fraction) trong máu mẹ có thể chưa đủ cao, phần lớn phòng xét nghiệm cần ngưỡng tối thiểu khoảng 4% để phân tích đáng tin cậy. Làm quá sớm dễ phải lấy máu lại.

Nhóm thai phụ nên cân nhắc

Hiện nay, xét nghiệm NIPT có thể được tư vấn cho hầu hết thai phụ muốn sàng lọc với độ nhạy cao hơn các xét nghiệm sinh hóa truyền thống. Bác sĩ thường khuyến khích mạnh hơn với một số nhóm: mẹ mang thai khi tuổi cao, có kết quả double test hoặc triple test nguy cơ cao, siêu âm thấy dấu hiệu bất thường như độ mờ da gáy dày, từng sinh con có bất thường nhiễm sắc thể, hoặc thai kỳ sau hỗ trợ sinh sản.

Khi nào nên trao đổi kỹ trước khi làm

Một số trường hợp cần bác sĩ tư vấn riêng vì kết quả có thể kém chính xác: mẹ từng truyền máu trong khoảng 12 tháng gần đây, đã ghép tạng, đang điều trị ung thư, từng điều trị bằng tế bào gốc hoặc liệu pháp miễn dịch. Thai đôi, thai sau tiêu biến một thai, hay mẹ thừa cân nhiều cũng là những tình huống bác sĩ cần giải thích rõ giới hạn của xét nghiệm NIPT trước khi chỉ định.

Quy trình làm xét nghiệm NIPT diễn ra thế nào?

Nghe tới “giải trình tự gen” có vẻ phức tạp, nhưng phần việc của mẹ bầu khá đơn giản, phần lớn công đoạn diễn ra trong phòng thí nghiệm.

Trước khi lấy máu

Xét nghiệm NIPT không cần nhịn ăn, mẹ bầu có thể ăn sáng bình thường. Điều nên làm là mang theo sổ khám thai, kết quả siêu âm gần nhất để bác sĩ xác định chính xác tuổi thai, số lượng thai và tư vấn gói phù hợp. Nên hỏi kỹ gói đó sàng lọc những gì và hướng xử lý nếu kết quả bất thường.

Lấy mẫu và chờ kết quả

Nhân viên y tế lấy khoảng 7–10 ml máu tĩnh mạch ở cánh tay, thao tác chỉ mất vài phút và không ảnh hưởng đến thai nhi. Thời gian trả kết quả thường tính bằng ngày làm việc, dao động khoảng một đến hai tuần tùy cơ sở và tùy gói, nên hỏi trước để chủ động lịch tái khám.

Về chi phí

Chi phí xét nghiệm NIPT phụ thuộc nhiều vào gói cơ bản hay mở rộng, công nghệ phân tích và đơn vị thực hiện. Mức giá tham khảo có thể thay đổi theo cơ sở và tình trạng thai kỳ, vì vậy cách chính xác nhất là liên hệ trực tiếp cơ sở y tế uy tín để được báo giá cụ thể.

Đọc kết quả xét nghiệm NIPT và hiểu đúng độ chính xác

Nhận phiếu kết quả là lúc nhiều mẹ bầu hồi hộp nhất. Hiểu đúng ý nghĩa giúp bạn tránh hoảng sợ không cần thiết mà cũng không chủ quan.

Nguy cơ thấp, nguy cơ cao và không xác định

Kết quả nguy cơ thấp nghĩa là khả năng thai mắc các hội chứng được sàng lọc là rất thấp, mẹ bầu tiếp tục khám thai định kỳ. Kết quả nguy cơ cao không đồng nghĩa thai chắc chắn mắc bệnh, mà là tín hiệu cần làm xét nghiệm chẩn đoán. Trường hợp “không xác định” thường do lượng ADN thai chưa đủ, bác sĩ có thể hẹn lấy máu lại sau một thời gian ngắn.

Vì sao NIPT vẫn có thể sai?

Với hội chứng Down, nhiều bệnh viện công bố độ nhạy của xét nghiệm NIPT khoảng 99%, cao hơn rõ rệt so với double test vốn chỉ đạt khoảng 70–80%. Tuy vậy, dương tính giả và âm tính giả vẫn có thể xảy ra. Nguyên nhân thường gặp gồm hiện tượng khảm nhiễm sắc thể ở bánh nhau (bất thường ở nhau nhưng thai bình thường hoặc ngược lại), song thai tiêu biến, bất thường di truyền ở chính người mẹ, mẹ có khối u, hoặc tỷ lệ ADN thai thấp.

Kết quả xét nghiệm NIPT là kết quả sàng lọc, không phải chẩn đoán. Không nên đưa ra bất kỳ quyết định quan trọng nào về thai kỳ chỉ dựa trên phiếu NIPT nguy cơ cao khi chưa có xét nghiệm chẩn đoán xác định và tư vấn của bác sĩ chuyên khoa.

Ngoài ra, nội dung về xét nghiệm máu bao lâu có kết quả và xét nghiệm chẩn đoán suy thận cũng có liên quan đến vấn đề này.

Bước tiếp theo khi kết quả nguy cơ cao

Khi xét nghiệm NIPT báo nguy cơ cao, bác sĩ sẽ tư vấn chẩn đoán xâm lấn để xác nhận. Hai lựa chọn chính là sinh thiết gai nhau, thường làm trong khoảng tuần 10–13, và chọc ối, thường làm từ sau tuần 15. Các thủ thuật này có nguy cơ biến chứng nhỏ nên cần được thực hiện tại cơ sở có chuyên khoa sản và di truyền, sau khi gia đình được tư vấn đầy đủ.

Ưu điểm, hạn chế và câu hỏi thường gặp về xét nghiệm NIPT

NIPT là bước tiến lớn của sàng lọc trước sinh, nhưng không phải “chiếc chìa khóa vạn năng”. Cân nhắc cả hai mặt giúp bạn chọn đúng hướng.

Ưu điểm và nhược điểm

Ưu điểm lớn nhất của xét nghiệm NIPT là an toàn cho thai, có thể làm sớm từ cuối tam cá nguyệt đầu và độ nhạy với các tam nhiễm thường gặp cao hơn hẳn sàng lọc sinh hóa như double test hay triple test. Mặt hạn chế là chi phí cao hơn, phạm vi sàng lọc có giới hạn, vẫn có tỷ lệ sai nhỏ và không thay thế được siêu âm hình thái.

Đã làm NIPT có cần double test không?

Nếu kết quả xét nghiệm NIPT nguy cơ thấp, bác sĩ thường không bắt buộc làm thêm double test, nhưng siêu âm đo độ mờ da gáy vẫn rất cần thiết vì nó giúp phát hiện sớm một số bất thường cấu trúc. Quyết định cụ thể nên dựa trên hồ sơ thai kỳ và tư vấn của bác sĩ sản khoa, bởi có những trường hợp đặc biệt cần kết hợp nhiều phương pháp.

NIPT có biết được giới tính thai nhi không?

Về kỹ thuật, NIPT có phân tích nhiễm sắc thể X và Y để sàng lọc bất thường nhiễm sắc thể giới tính. Tuy nhiên, theo quy định của Bộ Y tế, cơ sở y tế không được thông báo giới tính thai nhi nhằm tránh lựa chọn giới tính. Mục đích chính của xét nghiệm NIPT là sàng lọc sức khỏe, không phải để biết bé trai hay bé gái. Thông tin tham khảo thêm có tại trang chủ.

Kết luận

Xét nghiệm NIPT là phương pháp sàng lọc trước sinh an toàn, có độ nhạy cao với các bất thường nhiễm sắc thể phổ biến, phù hợp với nhiều thai phụ từ khoảng tuần 10–12. Dù vậy, đây vẫn chỉ là sàng lọc: kết quả nguy cơ thấp không thay thế siêu âm hình thái, còn kết quả nguy cơ cao cần được xác nhận bằng chẩn đoán. Hãy trao đổi với bác sĩ chuyên khoa sản tại cơ sở y tế uy tín để chọn gói phù hợp, được tư vấn trước và sau xét nghiệm, giúp thai kỳ được theo dõi chủ động và yên tâm hơn.

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *