Sùi mào gà là một trong những bệnh lây truyền qua đường tình dục thường gặp nhất, do một số chủng virus HPV gây ra và biểu hiện bằng các nốt sần mềm, màu hồng nhạt hoặc trùng màu da ở vùng sinh dục, hậu môn, đôi khi ở miệng. Bài viết này tổng hợp những điều cốt lõi cần biết: bệnh là gì, lây ra sao, nhận biết thế nào, điều trị theo hướng nào và làm gì để hạn chế tái phát.
Sùi mào gà là bệnh gì và vì sao mắc phải?
Về mặt y khoa, bệnh có tên gọi khác là mụn cóc sinh dục hay condyloma acuminata. Tác nhân là virus HPV (Human Papillomavirus), một nhóm virus có hơn 100 chủng khác nhau, trong đó khoảng vài chục chủng có khả năng lây nhiễm vùng sinh dục. Điều quan trọng cần hiểu là không phải ai nhiễm HPV cũng nổi mụn, và phần lớn người nhiễm virus không hề biết mình đang mang nó.
Chủng HPV gây bệnh sùi mào gà
Khoảng 90% trường hợp bệnh sùi mào gà do hai chủng HPV 6 và HPV 11 gây ra. Đây là các chủng được xếp vào nhóm nguy cơ thấp, nghĩa là ít liên quan đến ung thư. Tuy vậy, một người có thể nhiễm đồng thời nhiều chủng, trong đó có cả chủng nguy cơ cao như HPV 16, 18. Đó là lý do bác sĩ thường khuyên phụ nữ có tổn thương sinh dục nên tầm soát cổ tử cung định kỳ, thay vì chỉ chú ý đến các nốt sùi bên ngoài.
Ai có nguy cơ cao mắc sùi mào gà?
Bất kỳ ai đã có quan hệ tình dục đều có thể nhiễm HPV, nhưng nguy cơ tăng rõ ở người có nhiều bạn tình, quan hệ không dùng bao cao su, bắt đầu sinh hoạt tình dục sớm hoặc có bạn tình mắc bệnh. Người suy giảm miễn dịch như nhiễm HIV, đang dùng thuốc ức chế miễn dịch, mắc tiểu đường kiểm soát kém thường khó loại bỏ virus hơn và dễ bị sùi mào gà lan rộng, tái phát nhiều lần. Phụ nữ mang thai cũng là nhóm cần lưu ý vì nốt sùi có thể phát triển nhanh trong thai kỳ.
Nếu quan tâm, bạn có thể đọc thêm về sùi mào gà có chữa được không hoặc sùi mào gà lây qua đường nào.
Sùi mào gà lây qua những con đường nào?
HPV lây chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp da – da, niêm mạc – niêm mạc với vùng có virus. Vì vậy, không nhất thiết phải có giao hợp hoàn toàn mới bị lây, chỉ cần cọ xát vùng kín cũng đủ để truyền bệnh.
Lây qua quan hệ tình dục
Đây là con đường lây phổ biến nhất của sùi mào gà, bao gồm quan hệ qua đường âm đạo, hậu môn và quan hệ bằng miệng. Quan hệ bằng miệng có thể khiến tổn thương xuất hiện ở lưỡi, môi, họng. Bao cao su giúp giảm nguy cơ nhưng không bảo vệ tuyệt đối, vì virus có thể nằm ở vùng da bìu, bẹn, quanh hậu môn mà bao cao su không che phủ.
Các đường lây ít gặp hơn
Mẹ mắc bệnh có thể truyền virus sang con trong quá trình sinh thường, dù nguy cơ này được đánh giá là thấp. Trong một số ít trường hợp, trẻ bị nhiễm có thể xuất hiện u nhú ở đường hô hấp. Lây gián tiếp qua đồ dùng cá nhân như khăn tắm, đồ lót dùng chung được nhắc đến nhưng hiếm gặp, chủ yếu khi tiếp xúc với vật dụng còn ẩm và có vết xước trên da.
Dấu hiệu nhận biết sùi mào gà theo từng giai đoạn
Sau khi nhiễm virus, sùi mào gà thường không xuất hiện ngay mà trải qua một khoảng thời gian ủ bệnh, thường từ vài tuần đến vài tháng, có người lâu hơn. Thời gian này phụ thuộc vào lượng virus và sức đề kháng của từng người, nên rất khó xác định chính xác thời điểm bị lây.
Biểu hiện ban đầu
Giai đoạn đầu, người bệnh thường thấy một vài nốt sần nhỏ mềm, màu hồng nhạt hoặc trùng màu da, bề mặt hơi gồ ghề. Các nốt này thường không đau, không ngứa nên rất dễ bị bỏ qua hoặc nhầm với mụn thịt, mụn trứng cá.
Khi bệnh tiến triển
Nếu không được xử lý, các nốt sùi có thể to dần, mọc thành chùm, có cuống, trông giống mào gà hoặc súp lơ. Lúc này người bệnh dễ bị chảy máu khi cọ xát, có mùi hôi do dịch tiết, cảm giác vướng víu, đau khi quan hệ. Ở nữ, sùi thường mọc ở môi lớn, môi bé, âm đạo, cổ tử cung và quanh hậu môn. Ở nam, vị trí hay gặp là quy đầu, rãnh quy đầu, thân dương vật, bìu và lỗ sáo. Ở miệng, tổn thương có thể nằm trên lưỡi, môi hoặc vòm họng.
| Vị trí | Đặc điểm thường gặp | Dễ nhầm với |
|---|---|---|
| Vùng kín nữ | Nốt sần mềm ở môi bé, âm đạo, có thể kèm khí hư bất thường | Hạt Fordyce, u nang tuyến |
| Vùng kín nam | Nốt sần ở quy đầu, rãnh quy đầu, thân dương vật | Chuỗi hạt ngọc dương vật |
| Hậu môn | Nốt sùi quanh rìa hậu môn, ngứa, chảy máu khi đi ngoài | Trĩ ngoại, da thừa hậu môn |
| Miệng, lưỡi | Nốt nhú trắng hoặc hồng trên lưỡi, môi, họng | Nhiệt miệng, gai lưỡi viêm |
Sùi mào gà có nguy hiểm không?
Phần lớn trường hợp sùi mào gà không đe dọa tính mạng, nhưng ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng sống, tâm lý và đời sống tình dục. Mức độ ảnh hưởng còn tùy vị trí, số lượng nốt sùi và thể trạng mỗi người.
Biến chứng có thể gặp
Nốt sùi lớn có thể gây chảy máu, nhiễm trùng thứ phát khi bị cọ xát, trầy xước. Ở phụ nữ mang thai, sùi có thể to nhanh, dễ vỡ, đôi khi gây cản trở cuộc sinh và bác sĩ sẽ cân nhắc phương pháp sinh phù hợp. Điểm đáng lo hơn là khả năng đồng nhiễm các chủng HPV nguy cơ cao, có liên quan đến ung thư cổ tử cung, ung thư hậu môn, dương vật và vùng hầu họng.
Bệnh có tự khỏi không?
Một số trường hợp sùi mào gà có thể tự thoái lui trong vòng một năm nhờ hệ miễn dịch, một số giữ nguyên, số khác lại phát triển lớn hơn. Chính vì không đoán trước được diễn tiến, người bệnh không nên tự chờ đợi mà nên đi khám để bác sĩ đánh giá. Nếu nốt sùi ít, nhỏ và người bệnh hiểu rõ rủi ro, bác sĩ có thể cân nhắc theo dõi thay vì can thiệp ngay.
Chẩn đoán và điều trị bệnh sùi mào gà
Bước đầu tiên luôn là thăm khám trực tiếp tại cơ sở y tế uy tín với bác sĩ chuyên khoa da liễu hoặc chuyên khoa bệnh xã hội. Đừng tự dùng thuốc đốt, thuốc bôi không rõ nguồn gốc vì dễ gây bỏng, loét và để lại sẹo.
Bác sĩ chẩn đoán như thế nào?
Trong đa số trường hợp, bác sĩ chẩn đoán sùi mào gà dựa trên quan sát tổn thương. Khi nốt sùi có đặc điểm không điển hình như sẫm màu, loét, chảy máu, hoặc không đáp ứng điều trị, bác sĩ có thể chỉ định sinh thiết để loại trừ tổn thương khác. Với phụ nữ, khám phụ khoa kết hợp xét nghiệm Pap hoặc xét nghiệm HPV tầm soát cổ tử cung là cần thiết. Bác sĩ cũng thường tư vấn làm thêm xét nghiệm các bệnh lây qua đường tình dục khác như giang mai, HIV vì chúng có cùng con đường lây.
Các phương pháp điều trị hiện nay
Hiện chưa có thuốc tiêu diệt hoàn toàn HPV, nên điều trị sùi mào gà nhằm loại bỏ nốt sùi, giảm triệu chứng và hạn chế lây lan. Theo các hướng dẫn quốc tế, chưa có bằng chứng cho thấy phương pháp nào vượt trội tuyệt đối, lựa chọn phụ thuộc vào số lượng, kích thước, vị trí tổn thương và tình trạng của từng người.
| Nhóm phương pháp | Ưu điểm | Hạn chế |
|---|---|---|
| Thuốc bôi theo chỉ định | Dùng tại nhà, phù hợp nốt nhỏ, ít | Cần thời gian vài tuần, có thể kích ứng da, không dùng cho phụ nữ mang thai |
| Áp lạnh bằng nitơ lỏng | Thực hiện nhanh, chi phí hợp lý | Có thể phải làm nhiều lần, gây phồng rộp tạm thời |
| Đốt điện, laser CO2 | Loại bỏ được nốt lớn, nhiều nốt | Cần gây tê, thời gian lành thương lâu hơn, có thể để lại sẹo |
| Phẫu thuật cắt bỏ | Hiệu quả với nốt to, mọc thành mảng | Xâm lấn hơn, cần chăm sóc vết thương kỹ |
Việc dùng thuốc nào, bôi bao lâu, có kết hợp phương pháp hay không đều phải theo chỉ định của bác sĩ. Một số phương pháp như đốt sùi mào gà bằng laser hay đốt điện có chi phí khác nhau tùy cơ sở và mức độ tổn thương, người bệnh nên hỏi kỹ trước khi thực hiện.
Vì sao sùi mào gà hay tái phát?
Các phương pháp hiện nay loại bỏ được nốt sùi nhưng không loại trừ hoàn toàn virus đang tồn tại trong da và niêm mạc. Do đó, tình trạng tái phát khá thường gặp, đặc biệt trong khoảng ba tháng đầu sau điều trị. Tái khám đúng hẹn, giữ sức khỏe tốt, không hút thuốc lá và kiêng quan hệ đến khi bác sĩ cho phép là những yếu tố giúp giảm nguy cơ quay lại.
Phòng ngừa sùi mào gà và chăm sóc khi đang điều trị
Tiêm vắc xin HPV
Vắc xin HPV, đặc biệt các loại bao phủ chủng 6 và 11, giúp phòng phần lớn trường hợp sùi mào gà nếu được tiêm trước khi phơi nhiễm. Vắc xin cũng góp phần phòng các bệnh ung thư liên quan đến HPV. Lưu ý vắc xin không điều trị được nốt sùi đang có, độ tuổi tiêm và số mũi cần được bác sĩ tư vấn cụ thể theo từng người.
Thói quen sinh hoạt an toàn
Sử dụng bao cao su đúng cách trong mọi lần quan hệ, chung thủy một bạn tình, hạn chế quan hệ với người chưa rõ tình trạng sức khỏe là các biện pháp nền tảng. Không dùng chung khăn tắm, đồ lót, dao cạo. Khi đang điều trị, người bệnh nên giữ vùng tổn thương khô thoáng, không tự cạy, cắt nốt sùi và thông báo cho bạn tình để cùng đi kiểm tra.
Khi nào cần đi khám ngay?
Hãy đến cơ sở y tế sớm nếu bạn thấy nốt sần lạ ở vùng kín, hậu môn hay miệng, đặc biệt sau một lần quan hệ không an toàn. Nốt sùi chảy máu, loét, đổi màu, lan nhanh hoặc xuất hiện khi đang mang thai cũng là dấu hiệu cần thăm khám không trì hoãn. Đi khám sớm giúp điều trị đơn giản hơn và giảm nguy cơ lây cho người thân. Thông tin tham khảo thêm có tại phòng khám Thủ Dầu Một.
Kết luận
Sùi mào gà là bệnh lây qua đường tình dục phổ biến, có thể điều trị để loại bỏ tổn thương nhưng dễ tái phát vì virus HPV vẫn có thể tồn tại trong cơ thể. Hiểu đúng về con đường lây, dấu hiệu nhận biết và các lựa chọn điều trị giúp bạn chủ động hơn, bớt hoang mang. Thay vì tự chẩn đoán hay tự mua thuốc, hãy đến cơ sở y tế uy tín để bác sĩ chuyên khoa thăm khám, tư vấn phương án phù hợp và hướng dẫn phòng ngừa lâu dài cho cả bạn và bạn tình.
